<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><!-- generator="wordpress.com" -->
<rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	>

<channel>
	<title>पंचतंत्र &amp;laquo; WordPress.com Tag Feed</title>
	<link>http://wordpress.com/tag/पंचतंत्र/</link>
	<description>Feed of posts on WordPress.com tagged "पंचतंत्र"</description>
	<pubDate>Sun, 12 Oct 2008 22:58:06 +0000</pubDate>

	<generator>http://wordpress.com/tags/</generator>
	<language>en</language>

<item>
<title><![CDATA[संगठन में शक्ति: पंचतंत्र ]]></title>
<link>http://hsonline.wordpress.com/2006/10/12/pn3/</link>
<pubDate>Thu, 12 Oct 2006 06:30:57 +0000</pubDate>
<dc:creator>hsonline</dc:creator>
<guid>http://hsonline.hi.wordpress.com/2006/10/12/pn3/</guid>
<description><![CDATA[किसी जंगल में एक वृक्ष पर घोंसला बनाकर]]></description>
<content:encoded><![CDATA[<p><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">किसी जंगल में एक वृक्ष पर</span><span style="font-size:10pt;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">घोंसला बनाकर चिड़ियों का एक दंपत्ति रहता था। चिड़िया ने अंडे दिये थे तथा उसे सेह</span><span style="font-size:10pt;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">रही थी। इसी बीच धूप से परेशान एक मदमस्त हाथी उस वृक्ष की छाव में आ गया। अपने</span><span style="font-size:10pt;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">चंचल स्वभाव के कारण पास की शाखा को ही तोड़ डाला। शाखा टूटते ही चिड़ियाँ के सभी</span><span style="font-size:10pt;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">अंडे टूट गये। घोसले का नामोनिशान नहीं रहा। असहाय चिड़िया विलाप करने लगी। चिड़िया</span><span style="font-size:10pt;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">को इस तरह दु:खी देखकर उसके साथी कठफोड़वा ने समझाते हुए कहा– बुद्धिमान लोग</span><span style="font-size:10pt;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">विपत्ति से समय रोते- बिलखते नहीं</span><span style="font-size:10pt;"><font face="Times New Roman">, </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">बल्कि धैर्य से काम लेते हैं।</span><span style="font-size:10pt;"></span><span style="font-size:10pt;"></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">चिड़ियाँ को</span><span style="font-size:10pt;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">कठफोड़वा की बात तर्क संगत लगी</span><span style="font-size:10pt;"><font face="Times New Roman">, </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">लेकिन उसने उससे आग्रह किया कि वह हाथी को दंड देने</span><span style="font-size:10pt;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">में उसकी सहायता करे।</span><span style="font-size:10pt;"></span></p>
<p><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">कठफोड़वा ने उसे सहायता करने का आश्वासन दिया। उसने</span><span style="font-size:10pt;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">चिड़ियाँ को कहा– वीणाख नाम की मेरी एक परम मित्र मक्खी है। मैं उसके साथ मिलकर कोई</span><span style="font-size:10pt;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">योजना बनाता हूँ। तुम मेरी प्रतीक्षा करो।</span><span style="font-size:10pt;"></span><span style="font-size:10pt;"></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">कठफोड़वा मक्खी के पास गया तथा</span><span style="font-size:10pt;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">चिड़ियाँ की दुखद दास्तान से उसे अवगत कराया तथा उससे किसी उपयुक्त सलाह के लिए</span><span style="font-size:10pt;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">आग्रह किया।</span><span style="font-size:10pt;"><font face="Times New Roman"> </font></span></p>
<p><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">मक्खी ने कठफोड़वा की बातों को रखते हुए कहा– मित्र</span><span style="font-size:10pt;"><font face="Times New Roman">, </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">मित्र</span><span style="font-size:10pt;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">होता है और फिर मित्र का मित्र भी तो मेरा मित्र ही हुआ। मैं आपके मित्र की सहायता</span><span style="font-size:10pt;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">अवश्य कर्रूँगी। मेघनाथ नामक मेढ़क मेरा दोस्त है। हम सब साथ मिलकर योजना बनाते</span><span style="font-size:10pt;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">हैं।</span><span style="font-size:10pt;"></span><span style="font-size:10pt;"></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">शीघ्र ही मक्खी ने अपने दोस्त मेढ़क को बुला लिया। तीनों मिलकर शोक</span><span style="font-size:10pt;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">संतप्त चिड़ियाँ के पास पहूँचे तथा काफी विचार- विमर्श के बाद हाथी को मार डालने की</span><span style="font-size:10pt;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">योजना बनाई।</span><span style="font-size:10pt;"></span></p>
<p><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">वीणाख मक्खी ने कहा– मैं दोपहर के समय उस दुष्ट हाथी के कान के</span><span style="font-size:10pt;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">पास जाकर मधुर आवाज निकालूँगी</span><span style="font-size:10pt;"><font face="Times New Roman">, </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">जिससे हाथी मदमस्त होकर अपनी आँखे बंद कर लेगा।</span><span style="font-size:10pt;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">कठफोड़वा उसी समय अपनी चोंच से हाथी की आँखे फोड़ देगा। मेढ़क ने कहा- इस बीच जब वह</span><span style="font-size:10pt;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">प्यास से व्याकुल होकर जल की खोज में निकलेगा</span><span style="font-size:10pt;"><font face="Times New Roman">, </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">तब मैं अपने परिवार के साथ एक गहरे</span><span style="font-size:10pt;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">गड्ढे में छिपकर “टर्र- टर्र</span><span style="font-size:10pt;"><font face="Times New Roman">‘ </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">की आवाज निकालुँगा। भ्रम में जब हाथी पानी के लिए</span><span style="font-size:10pt;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">हमारी तरफ आएगा</span><span style="font-size:10pt;"><font face="Times New Roman">, </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">तब उसी में गिर जाएगा।</span><span style="font-size:10pt;"></span><span style="font-size:10pt;"> </span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">ठीक अगले दिन चारों अपनी योजनानुसार</span><span style="font-size:10pt;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">निकल पड़े। कठफोड़वा द्वारा आँख फोड़े जाने के बाद कष्ट और प्यास से तड़पता हुआ हाथी</span><span style="font-size:10pt;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">पानी के लिए उस गड्ढे की तरफ आ गया तथा गिर गया। भूख और प्यास से तड़पते हुए उसकी</span><span style="font-size:10pt;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">मृत्यु हो गयी। इस प्रकार चिड़िया ने अपने मित्रों की सहायता से हाथी के प्राण ले</span><span style="font-size:10pt;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">लिये तथा अपना प्रतिशोध पूरा किया।</span><span>कथा- सार</span><span style="font-size:10pt;"></span><span style="font-size:10pt;"></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">साथ मिलकर बड़ा- से-</span><span style="font-size:10pt;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">बड़ा कार्य भी संभव हो जाता है। चिड़ियाँ अकेले उस दुष्ट हाथी का कुछ नहीं कर</span><span style="font-size:10pt;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">पाती।</span><span style="font-size:10pt;"></span></p>
<p align="center">&#160;</p>
]]></content:encoded>
</item>
<item>
<title><![CDATA[आदत से लाचार:पंचतंत्र ]]></title>
<link>http://hsonline.wordpress.com/2006/10/12/pn2/</link>
<pubDate>Thu, 12 Oct 2006 06:29:04 +0000</pubDate>
<dc:creator>hsonline</dc:creator>
<guid>http://hsonline.hi.wordpress.com/2006/10/12/pn2/</guid>
<description><![CDATA[भुवननगर में एक राजा राज करता था। उसके ]]></description>
<content:encoded><![CDATA[<p><span style="font-size:10pt;"></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">भुवननगर में एक राजा राज</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">करता था। उसके भवन के शयनकक्ष में एक जूँ रहती थी। वह नियमित रुप से राजा का</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">रक्तपान कर सुखपूर्वक जीवन- यापन करती थी।</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"></span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">एक दिन कहीं से एक खटमल राजा के</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">शयनकक्ष में आ गया। खटमल को देखकर जूँ निराश हो गयी। उसने खटमल से कहा– मैं यहाँ</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">कई बरसों से रह रही हूँ। अतः राजा के इस शयनकक्ष पर सिर्फ मेरा अधिकार है। मैं</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">तुम्हें यहाँ रहने की अनुमति नहीं दे सकती। तुम तुरंत चले जाओ।</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"></span></p>
<p><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">खटमल ने</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">जूँ को समझाते हुए कहा– घर आये अतिथि की इस प्रकार उपेक्षा नहीं करनी चाहिए। मेरा</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">तो यहाँ आने का सिर्फ एक ही प्रयोजन है। वह प्रयोजन पूरा होते ही मैं यहाँ से चला</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">जाऊँगा। बस मुझे दो- तीन दिन रहने की अनुमति दे दो। जूँ ने तुरंत उसके आने का</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">प्रयोजन पूछा। खटमल ने जूँ को समझाते हुए कहा कि मैंने अनेक प्रकार के मनुष्यों का</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">रक्त का पान किया है। सभी के रक्त कड़वे</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman">, </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">खट्टे तथा कसैले थे। आज तक मैंने अच्छे</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">खान-दान वाले राजा के रक्त का सेवन नहीं किया है। मेरी वर्षों से मनोकामना है कि</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">मैं भी कभी इस अवसर का लाभ उठा पाऊँ। मुझे सिर्फ दो- तीन दिन यहाँ अपने साथ रहने की</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">अनुमति दे दो।</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"></span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">इस प्रकार खटमल ने जूँ को किसी तरह अपने विश्वास में ले</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">लिया।</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"></span></p>
<p><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">जूँ ने शर्त रखी कि उसे राजा के निद्रामग्न होने तक धैर्य धारण करना</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">होगा। खटमल ने उससे सहमति जताते हुए कहा</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman">, </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">जब तक तुम राजा का खून चूस लोगी</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman">, </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">तब तक</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">मैं धैर्य धारण किए हुए तुम्हारी प्रतीक्षा कर्रूँगा।</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"></span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"> </span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">रात में राजा अपने</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">शयनकक्ष में आकर लेता तो खटमल अपनी जिह्मवा पर काबू नहीं रख पाया। उससे धैर्य खत्म</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">होता गया तथा राजा के जागते में ही उसका रक्त चूसने लगा। शरीर में खटमल की चुभन से</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">बेचैन राजा चिल्लाकर उठ खड़ा हुआ। महाराज की आवाज को सुनकर बाहर खड़े सेवक शयनकक्ष</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">में आ पहुँचे तथा बिस्तर व ओढ़नों को बारीकी से छान-बीन करने लगे। खटमल को भागने का</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">मौका मिल गया</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman">, </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">लेकिन नौकरों की न छिपकर बैठे जूँ पर पड़ गयी। उन्होंने जूँ को मार</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">डाला।</span><span>कथा सार</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"></span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">किसी भी प्राणी का</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">स्वभाव बदलना बहुत मुश्किल काम है। किसी को भी शरण देने के पहले अच्छी तरह सोच-</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">विचार कर लेना चाहिए।</span></p>
]]></content:encoded>
</item>
<item>
<title><![CDATA[नीतिवान संन्यासी: पंचतंत्र ]]></title>
<link>http://hsonline.wordpress.com/2006/10/12/pn1/</link>
<pubDate>Thu, 12 Oct 2006 06:26:28 +0000</pubDate>
<dc:creator>hsonline</dc:creator>
<guid>http://hsonline.hi.wordpress.com/2006/10/12/pn1/</guid>
<description><![CDATA[एक जंगल में हिरण्यक नामक चूहा तथा लघु ]]></description>
<content:encoded><![CDATA[<p><strong><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;"></span></strong><span style="font-size:10pt;"></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">एक जंगल में हिरण्यक नामक चूहा तथा लघु पतनक</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">नाम का कौवा रहता था। दोनों में प्रगाढ़ मित्रता थी। लघुपतनक हिरण्यक के लिए हर दिन</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">खानें के लिए कहीं न कहीं से लाता था । अपने उपकारों से उसने हिरण्यक को ॠणी बना</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">लिया था । एक बार हिरण्यक ने लघुपनक से दुखी मन से कहा– इस प्रदेश में अकाल पड़ गया</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">है। लोगों ने पक्षियों को फँसाने के लिए अपने छतों पर जाल डाल दिया है। मैं किसी</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">तरह बच पाया हूँ। अतः मैंने इस प्रदेश को छोड़ने का निश्चय किया है।</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">लघुपनक</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">ने बताया– दक्षिण दिशा में दुर्गम वन है</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman">, </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">जहाँ एक विशाल सरोवर है। वहाँ मेरा एक</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">अत्यंत घनिष्ट मित्र रहाता है। उसका नाम मंथरक कछुआ है। उससे मुझे मछलियों के टूकड़े</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">मिल जाया करेंगे।</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"></span></font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">हिरण्यक ने विनती की कि वह भी लघुपतनक के साथ वहीं जाकर</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">रहना चाहता है। लघुपतनक ने उसे समझाने की कोशिश की कि उसे अपनी जन्मभूमि व सुखद</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">आवास को नहीं छोड़ना चाहिए। इस पर हिरण्यक ने कहा कि ऐसा करने का कारण वह बाद में</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">बताएगा।</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"></span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">दोनों मित्रों ने साथ जाने का निश्चय किया। हिरण्यक लघुपतनक के पीठ</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">पर बैठकर उस सरोवर की ओर प्रस्थान कर गया। निश्चित स्थान पर पहुँचकर कौवे ने चूहे</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">को अपनी पीठ पर से उतारा तथा तालाब के किनारे खड़े होकर अपने मित्र मंथरक को पुकारने</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">लगा।</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"></span></p>
<p></font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">मंथरक तत्काल जल से निकला। दोनों एक- दूसरे से मिलकर प्रसन्नचित थे।</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">इसी बीच हिरण्यक भी आ पहुँचा। लघुपनक ने मंथरक से हिरण्यक का परिचय कराया तथा उसके</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">गुणों की प्रशंसा भी की।</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"></span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">मंथरक ने भी हिरण्यक से उसके जन्मस्थान से वैराग्य</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">का कारण जानना चाहा। दोनों के आग्रह को सुनकर हिरण्यक अपनी व्यथा कथा सुनाने</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">लगा।</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"></span></p>
<p><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">नगर के बाहर स्थित शिव मंदिर में ताम्रचूड़ नामक एक सन्यासी रहता था। वह</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">नगर में भिक्षा माँगकर सुखपूर्वक अपना जीवन व्यतीत कर रहा था। खाने- पीने से बचे</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">अन्न- धान्य को वह प्रत्येक दिन खाने पीने से बचे अन्न- धान्य को वह प्रत्येक दिन</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">एक भिक्षा पात्र में डालकर रात्रि में खूँटी पर लटकाकर सो जाया करता था। सुबह- सुबह</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">उसे मंदिर के बाहर बैठे भिखारियों में बाँट देता था। इस सब बातों की सूचना हिरण्यक</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">को भी मिली। उसे यह भी पता चला कि ये स्वादिष्ट सामग्री ऊँचाई पर होने के कारण अन्य</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">चूहों को दिक्कत होती है।</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"></span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">हिरण्यक ने बताया कि अपनी साथी की बात सुनकर एक</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">रात मैं वहाँ आया तथा खूँटी पर लटकी हांडी पर छलांग लगा दिया तथा हाँडी को नीचे</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">गिरा दिया तथा साथियों के साथ स्वादिष्ट भोजन का आनंद लिया। अब यह हमारा हर रात का</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">नियम सा बन गया।</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"></span></p>
<p><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">परेशान होकर सन्यासी एक फटे बांस का डंडा लेकर आया। डंडे की</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">आवाज से हमलोग डर जाते थे</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman">, </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">लेन उसके सो जाते ही पुनः हंडिया साफ कर देते</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">थे।</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"></span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">एक बार सन्यासी का मित्र वृहतस्फिक तीर्थाटन के उपरांत उससे मिलने आया।</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">रात में सोते समय वृहतस्फिक ने ताम्रचूड़ को अपने तीर्थ का विवरण सुनाने लगा। इस</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">दौरान भी ताम्रचूड़ फटे बाँस का डंडा बजाता रहा</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman">, </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">जिससे वृहतास्फिक को बुरा लगा। तब<font face="Georgia"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">ताम्रचूड़ ने उसे डंडा बजाने की असली वजह बताई।</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"></span></p>
<p><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">वृहतस्फिक ने जिज्ञासा दिखाते</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">हुए पूछा– चूहे का बिल कहाँ है </span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman">? </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">ताम्रचूड़ ने अनभिज्ञता दर्शायी लेकिन यह स्पष्ट</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">था कि जरुर ही यह बिल किसी खजाने पर है। धन की गरमी के कारण ही यह चूहा उतना अधिक</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">ऊँचाई तक कूद सकता है। वृहतास्फिक ने एक कुदाल मँगवाया तथा निश्चित होकर रात में</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">दोनों सो गए।</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"></span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">हिरण्यक ने सुनाना जारी रखा। प्रातःकाल वृहतास्फिक अपने मित्र</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">के साथ हमारे पदचिन्हों का अनुसरण करते हुए हमारे बिल तक आ ही पहूँचे। किसी तरह</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">मैंने अपनी जान बचा ली</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman">, </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">परंतु अंदर छिपे कोष को निकाल लिया। कोष के लूट जाने से</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">मेरा उत्साह शिथिल हो गया। इसके बाद मैंने उस खूँट तक पहुँचने की कई बार कोशिश की</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman">, </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">लेकिन वह असफल रही।</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"></span></p>
<p><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">मैंने धन को पुनः प्राप्त करने की कई कोशिश की</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman">, </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">लेकिन</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">कड़ी निगरानी के कारण मुझे वापस नहीं मिल पाया। इस कारण मेरे परिजन भी मुझसे कन्नी</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">काटने लगे थे। इस प्रकार मैं दरिद्रता तथा अपमान की जिंदगी जी रहा था।</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"></span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">एक</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">बार मैंने पुनः संकल्प लिया। किसी तरह तकिये के नीचे रखे धन को ला रहा था कि वह</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">दुष्ट संन्यासी की निद्रा भंग हो गयी। उसने डंडे से मेरे ऊपर भयंकर प्रहार किया।</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">मैं किसी तरह जीवित बच पाया। जान तो बच गयी</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman">, </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">लेकिन परिवार के लोगों के साथ रहना</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">सम्मानजनक नहीं लगा। और इसीलिए मैं अपने मित्र लघुपतनक के साथ यहाँ चला</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">आया।</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"></span></p>
<p><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">हिरण्यक की आप बीती सुनकर मंथरक ने कहा– मित्र नि:संदेह लघुपतनक आपका</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">सच्चा व हितैषी मित्र है। संकट काल में साथ निभानेवाला ही सच्चा मित्र होता है।</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">समृद्धि में तो</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> <br />
</font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">सभी मित्र होते हैं।</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"></span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">धीरे- धीरे हिरण्यक भी अपने धन की</span><span style="font-size:10pt;font-family:Gargi;"><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal;">क्षति को भूल गया तथा सुखपूर्वक जीवन यापन करने लगा।</span><span style="font-size:10pt;"><font face="Times New Roman"> </font></span></p>
]]></content:encoded>
</item>

</channel>
</rss>
