माघ २३ गते विहानै रेडियो नेपालमा समाचार वज्यो , दार्चुलामा कांग्रेस माओवादी झडप भनेर । भोजराज दाईले पसल के खालेका थिए, माओवादी कार्यालयवाट फोनमा धम्की आयो ' कान्तिपुरको पत्रकारलाई सबक सिकाउनु पर्ने भो' ।

माओवादीले अहिले सम्म पनि कब्जामा लिएर राखेको र्सवसाधारणको घर । यो घरमा माओवादी कार्यकर्ता मिलेर वोर्डिङ स्कुल सञ्चालन गरेका छन ।

विक्रम गिरी

दार्चुलाका ग्रामिण भेगमा संविधानसभा निर्वाचनको प्रचार प्रसारका लागि एमाले र कांग्रेसको गाउं अभियान कार्यक्रम चलिरहेको थियो । अभियानमा जान दुवै पार्टीले आग्रह गरे । तर मेरो असहमती रह्यो । कारण कुनै एउटा पार्टीको एकल कार्यक्रममा जांदा फलानो पार्टीको पत्रकार रहेछ भन्ने आरोप लाग्ने डर मलाई थियो । कार्यक्रममा नजांदा केही नेता कार्यकर्ता रिसाएका थिए । संयुक्त रुपले कार्यक्रम गर्न एमाले, माओवादी र कांग्रेसका नेतालाई आग्रह गरे । तर सहमती हुन सकेन ।

हामी जिल्ला अधिवेशनको तयारीमा थियौं । पत्रकारहरुको दार्चुलामा पहिलो पटक संस्था गठनको प्रकृया चलिरहेको थियो । तर पनि कतिवेला के पो हुन्छ भनेर मेरो ध्यान कांग्रेसको अभियानतीर नै थियो । माघ ४ गते लटिनाथमा एमालेको सभा माओवादीले विथोलेका थिए । लटिनाथ उच्च माद्यमिक विद्यालयमा कार्यक्रम गर्न नदिए पछि बजारमा भेला राखेका थिए । तर त्यहां पनि माओवादी कार्यकर्ताले गर्न नदिए पछि एमाले सचिव गणेश ठगुन्ना लगायतका नेता कार्यकर्ता सदरमुकाम खलंगा फर्केका थिए ।

कांगे्रसका नेता गाउं पस्नु अघि तीनवटै पार्टीको वैठक बसेको थियो । वैठकमा पर्ूव मन्त्री तथा विधायक दीलेन्द्र प्रसाद वडुले संयुक्त रुपमा सभा आयोजन गर्ने प्रस्ताव एमाले र माओवादीलाई राखेका थिए । तर एमालेले सभा गरेर आइसकेको बताएको थियो भने माओवादीले आफ्नो पार्टींधे गाउंमै केन्द्रीत रहेकाले त्यसको जरुरत नभएको बताएका थिए । सहमती नभए पछि कांग्रेसले एक्लै गाउं जाने निर्णय गरेको थियो ।

गते पुर्व सुचना तथा सञ्चार राज्यमन्त्री दिलेन्द्र प्रसाद बडु माथी माओवादीले आक्रमण गरेको घटनास्थाल दार्चुलाको लटिनाथ गाविस रिल गाउं जादै संवाददाता विक्रम गिरी सिप्टी गाउंमा ।

माघ १४ गते बडु लगायतका नेता कार्यकर्ताले उकूवाट अभियानको थालनी गरे । लाली, खरकडा, रिठाचौपता, गोकले हुंदै बलांच पुग्दा सम्म कुनै अवरोध भएको थिएन । बडु लामो समय पछि गाउं पसेका थिए । त्यसैले दार्चुलाका र्सवसाधारणमा उनि प्रति आक्रोस छंदै थियो अझ त्यसमा पनि उनि जिल्लाको प्रतिनिधी समेत थिए । लामो समय पछि आउनु भो, भोट माग्न मात्र आउनुहुन्छ, तपाईका कार्यकर्ता ठिक छैनन, हाम्रा मागवारे वेवास्ता गर्छन भन्ने जस्ता सामान्य गुनासोको सामना सवै जसो ठउंमा विधायक बडुले गर्नुपरिरहेको खवर पाइरहेको थिए । तर बलांच पुगे पछि माओवादीले कालोझण्डा देखाएर विरोध प्रदर्शन गरेको खवर पाए पछि लटिनाथमा झडप हुने अनुमान गरीसकेको थिए ।

बलांच कार्यक्रम पछि लटिनाथमा कांग्रेस माओवादीवीच भिडन्त हुने देखेर प्रशाशनले थप सुरक्षावल पठाएको थियो । तर कार्यक्रम माघ २३ गते हुने खवर पाएका आधारमा २२ गते सांझ पुग्ने गरी सुरक्षाकर्मी खलंगावाट हिंडेका थिए । भिडन्तको सम्भावना देखेर प्रहरी प्रशाशनसितको निरन्तर सर्म्पर्कमा थिए । तर २२ गते सांझ कांगे्रस माओवादीवीच भिडन्त भएको, गोली चलेको तथा विधायक बडुको अवस्था अज्ञात रहेको हल्ला बजारमा चल्यो । लटिनाथको फोन ब्यस्त थियो । प्रहरी प्रशाशन घटनावारे वेखवर थिए । लटिनाथ प्रहरी चौकीमा सञ्चार सेट थिएन । बत्ति थिएन, तैपनि जेनरेटरको ब्यवस्था मिलाएर समाचार फ्याक्स गर्ने तयारी गरे । तर खवरको पुष्टी कतैवाट नहंदा रातको नौ वजिसकेको थियो । यत्तिकैमा माओवादी कार्यालयवाट फोन आयो, लटिनाथमा गोली चल्यो, प्रहरीको गोलीवाट दुइ कार्यकर्ता घाइते भए । फोन एक पटक होइन चार पटक आयो । संगै रहेका नेपाल टेलिभिजनका भोजराज जोशी, सुदुर सन्देशका सेरसिंह सामन्त, अभियान दैनिका नरेन्द्र कार्कीले त्यसैका आधारमा समाचार लेख्यौं । समाचार पठाउंदा रातको दश बज्नै लागेको थियो । कान्तिपुर दैनिकको रात्री डेस्कलाई समाचार पडाउन ढिला हुने खवर अगाडी नै गरेको थिए । होटल वन्द भैसकेकाले सवैजना भोकै सत्यौं ।

घट्ना पछि स्थिती साम्य पार्न दार्चुला सदरमुकाम खलंगावाट गएको प्रहरी टोली भांडावर्तनको अभावमा एउटै थालीमा खांदै ।

माघ २३ गते विहानै रेडियो नेपालमा समाचार वज्यो , दार्चुलामा कांग्रेस माओवादी झडप भनेर । भोजराज दाईले पसल के खालेका थिए, माओवादी कार्यालयवाट फोनमा धम्की आयो ' कान्तिपुरको पत्रकारलाई सबक सिकाउनु पर्ने भो' । एकै छिनमा माओवादी कार्यकर्ता फोन फ्याक्सको पसलमा आए, समाचारमा 'जनताले' लेख्नु पर्ने माओवादी कार्यकर्ता भनेर लेखे । अव त ठिक गर्नु पर्ने भो भन्दै पडकिन शुरु गरे । 'वीरेन्द्र शाहको अवस्था दार्चुलामा पनि आउने भो' माओवादी कार्यकर्ताहरु म लगायत अन्य सञ्चारकर्मीलाई भेट हुने वित्तिकै भन्थे । दैनिक जसो मानसिक यातना खेप्नु परिरहेको अवस्था थियो । तैपनि आफ्नो धर्म निर्वाह गर्नुपर्ने वाद्यता म सित थियो ।

माओवादी नेतृत्व सुर्खेतमा प्रशिक्षणमा रहेकाले समाचार लेख्न मुश्किल भएको अवस्थामा माओवादी आफैले कार्यकर्ता गोली लागी घाइते भएको खवर गरेका थिए । सुर्खेतवाट नेतृत्व तहकाले बढी जान्ने किन भएका भनेर झपारे पछि माओवादी कार्यकर्ता मेरो खोजीमा विहानै निस्केका थिए ।

दिनभर तनावमै वित्यो । घट्नावारे यथार्थ कहिं कतैवाट पत्ता नलागे पछि घट्नास्थल लटिनाथ जाने निधो गरे । तर माओवादीको धम्कीका कारण जे पनि हुन सक्ने खतरा पनि उत्तिकै । धेरै शुभचिन्तकले खतरा नमोल्न आग्रह गरे । तै पनि २४ गते जिल्ला स्थित इन्सेक प्रतिनिधी मदन धामी र म लटिनाथ हान्नीयौं । वाटोमा माओवादी कार्यकर्ता भेट्टिए । स्थिती खतरनाक छ, सत्यतथ्य नवुझिकन समाचार नपठाउनुहोला भन्थे । सिप्टीमा वाश वसियो । सदरमुकाम छाडेको खवर राजधानी र महेन्द्रनगर ब्युरो कार्यालयमा गरे ।

माओवादीले चौकीमा आक्रमण गरी प्रहरीका भांडाकुंडा, लत्ताकपडा, अन्य सरसमान लुटेर लगेका थिए ।

माघ २५ गते दिउंसो लटिनाथ पुग्दा वजार सुनसान थियो । जताततै माओवादी कार्यकर्ता मात्रै । विद्यालयको पठनपाठन वन्द थियो । घट्नास्थल रील गाउं वजारवाट आधा घण्टा उकालो चढेर पुगिन्छ । एकै छिनमा गाउं जाने तयारी गर्न लाग्दा सेतो हेलिकप्टर आएको देखियो । अनमान गरे राजधानीवाट नेता मन्त्री आएका होलान । तर अनमिनको टोली रहेछ । परिचय पछि उनिहरुले एक्ला एक्लै घट्नाको विवरण लिन आग्रह गरे । प्रहरी निरिक्षक नृपवहादुर शाहको टोली पनि रील गाउंको उकालो काट्दै गर्दा भेट्टीयो । निरिक्षक शाह लटिनाथको चौकी समाल्न सदरमुकामवाट आएका रहेछन । विधायक बडु लगायतका अन्य नेता कार्यकर्ता आक्रमणमा पर्दा प्रहरीले उक्त चौकी छाडेका थिए । पछि प्रहरी निरिक्षक शाहले नेतृत्व लिए पछि सुरक्षकर्मी लटिनाथ फर्केका रहेछन ।

रील गाउं पुग्दा पिडीत धनविरसिंह धामी आंगनमा पल्टीरहेका थिए । उनको अगाडी आठ काठे घर खरानी वनेको अवस्थामा थियो । घर परिवारका सवै विचल्लीमा थिए । बस्ने ठाउं थिएन । आफन्तकोमा शरण लिएर वसेका रहेछन । तर १२ जनाको परिवार आफन्तकोमा बस्न निकै समस्या थियो । धनविरको घर गाउंकै ठुलो आकर्ष थियो । उनका भतिजा विक्रम सिंह धामी कांग्रेस महासमिती सदस्य भएकाले नेता कार्यकर्ताहरुको उठवस चलिरहन्थ्यो । माओवादीले घर खरानी वनाएको धनविरले बताए । लटिनाथ वजारमा पसल चलाएर वसेका धनविर घर घेराउ भएको अवस्थामा मात्र घट्नास्थल पुगेका थिए । घरवाट धुंवा अझै आइरहेको थियो । धनविरलाई शरिका घाउ देखाउन भ्याई नभ्याई भएको थियो । जीउ सुन्निएको थियो । उनकी श्रीमती र बच्चालाई पनि वांकी छाडेका रहेनछन । घर जलाउन २ सय भारी भन्दा बढी खर प्रयोग भएको बताए । यस्तै पराल पनि प्रयोग भएको धनवीरले बताए । स्कले वालवालीका किताव जलेर खरानी भएकाले पर्ढाई कसरी गर्ने भनेर चिन्तित थिए । छोरा वशन्त गाउं छाड्ने सोचमा थिए । तर धनविर आंगनवाट उठ्नै नसक्ने अवस्थामा रहेको पायौं ।

पिडित घरधनी धनविरसिंह धामी खरानी भएको घर हेर्दै, उनको ३० लाख भन्दा बढी क्षती भएको थियो । तर सरकारले चार महिना वित्दा पनि क्षतिपुर्ती उपलब्ध गराएको छैन ।

प्रहरी र अनमिन सोधपुछमा ब्यस्त थियो । इन्सेक प्रतिनिधी मदन र म पनि जानकारी लिनमै ब्यस्त । रात परेको पत्तै भएन । फर्किने क्रममा धनविरका परिवारजनले आफ्नो सुरक्षाको वन्दोवस्तको पहल गरिदिन हामीलाई आग्रह गरे । उनि भन्दै थिए-माओवादीले नमारी नछाड्ने भनेका छन, हामीलाई प्रहरी प्रशाशनले जसरी पनि सदरमुकाम खलंगा लगिदिनु पर्छ । उनिहरुले अझ थपे- बरु हामी भारतमा कुल्ली काम गरेर जिवीकोपार्जन गर्र्छौं तर गाउंमा वस्दैनौ, हामीलाई क्षतिपर्ुर्ती केही चाहीन्न । उनिहरुको रुवाईले हामीलाई पनि मर्माहत वनायो । देश संविधानसभाको तयारीमा रहेका वेला पश्चिमी कुनाको गाउंको एउटा परिवार भारत पस्ने तयारीमा थियो । हतार हतारमा लटिनाथ वजार झरयौं ।

लटिनाथ वजार पुग्दा घटनाको विवरण दिने प्रयास गर्दा पसलेले आनाकानी गर्न थाले । पछि थाहा भयो, भिस्याट प्रविधीको उक्त एक लाइन फोन पनि माओवादीकै कब्जामा रहेछ । तैपनि मैले जिद्धी गरेर कान्तिपुर एफएममा खवर टिपाए । हामी त्यहीं छंदै माओवादी कार्यालयवाट फोन आयो । फोनमा हाम्रा वारेमा सोधनी भैरहेको थियो । पसले जवाफ फर्काउंदै थिए-'पत्रकारले हाम्रा विरुद्ध समाचार पठाए' । एकै छिनमा फोन गर्न नदिन खलंगावाट माओवादीको निर्देशन आयो । थाहा पाए पछि बाशको खोजीमा लाग्यौं । हामी दुवै जना असुरक्षित थियौं । बाश बस्न कता जाने ? इन्सेक प्रतिनिधी मदन धामीले प्रश्न गरे । पछि राय सल्लाह मिलाएर प्रहरी चौकी भएको ठाउंमा जाने निर्णय गर्यौं । चौकीमा पुग्दा सुरक्षाकर्मी खाना पकाउने तयारीमा थिए । घटना भएको दिन चौकी छाडेकाले उनिहरुको सवै सामान लुटिएको रहेछ । भांडाकुंडा गाउंवाट मागेर खानपिनको जोहो गर्दै थिए ।

खरानी भएको धनविरसिंह धामीको घर

खानपिन पछि सुत्ने प्रवन्ध मिलाउन प्रहरी निरिक्षक शाहलाई हम्मे हम्मे पर्यो । चौकी राखीएको भवन पहिला पनि माओवादीदले ध्वस्त पारेका थिए । अन्त ठाउं नभएकाले टालटुल गरेर ३५ प्रहरी बसिरहेका थिए । घट्ना घटेका वेलदा चार नाल बन्दुक भए पनि त्यतिवेला दुइ दर्जन जति हतियार उनिहरु सित थियो । खटियामा विछयाउन कपडा थिएन । निरिक्षक शाहले आफ्नो स्लिपिङ ब्याग हाम्रा लागी पाहुना भन्दै विर्छाईदिए । ओड्ने लुगा पनि पर्याप्त थिएन । मदनजी र म प्रहरीसंगै सुत्ने तर्खरमा लाग्यौं । राइफल राख्ने ठाउं पुगेन । केही राइफल खाटमुनी त केही सिरानीमा राखीदिए । राइफलको सिरानी वनाउंदा निरिक्षक शाहले जिस्क्याउंदै थिए-'राती बढी चलखेल गर्यो भने पडकिएला है ।' यसरी दोस्रो पटक राइफलको सिरानी वनाएर सुत्न पुगे । पहिला माओवादीको हतियारको शिरानी त यसपाली प्रहरीको । तीन वर्षअघि कालापानी रिपोर्टिङमा जाने वेला माओवादीले अपहरण गर्दा राइफल शिरानीमा राखी दिएका थिए, संग संगै सकेट वम पनि । एक रात होइन तीन रात सम्म ।

रातभरी निद्रा परेन । हतियार सित त्यती परिचित नभएर होला के पो हुने हो भन्ने पीर परिरह्यो ।

अर्को विहान माओवादी जिल्ला कमीटी सदस्य गणेश खत्रीलाई भेट्न गयौं । आधी वाटो वाट माओवादी कार्यकर्ताले पिछा गरे । त्यो ठाउंमा कान्तिपुर टेलिभिजनका लागी माओवादीले अनिवार्य गरेको रातो पोषाकको रिपोर्टिङ गर्दा गत जेठमा उनै गणेश खत्री सित भनाभन परेको थियो । त्यो वेला माओवादीले कान्तिपुर टेलिभिजनका क्यामराम्यान तेजसिंह 'मुस्कान' र मलाई दुइ घण्टा बढी कब्जामा लिएका थिए । डरै डरले घटनाको वारेमा जानकारी लियौं । खत्री घटनामा संलग्न भएको पाए पछि उनलाई जसरी पनि भेट्नु पर्ने हाम्रो वाद्यता थियो । घटना चांजोपांजो मिलाउन खत्री पार्टीको प्रशिक्षणमा सुर्खेत समेत नगएको थाहा भयो । मार्मा क्षेत्रका पांच वटा विद्यालयका विद्यार्थीले बडुका विरुद्ध जुलुस निकालेको उनले बताए । तर आफु भने उनिहरुवाट कुटिने डरले घर फर्केको बताए । विद्यार्थीले कुटपिट गरेको बताए पनि खत्रीको शरिरमा कुनै निलडाम थिएन , हामीले केही तस्वीर लियौं । उनि विरामी भएको वहाना वनाउंदै थिए । तर विरामी भए एक घण्टा टाढाको घट्नास्थल किन गएको भन्दा उनको वोली नै फुटेन । जुलुसका अघि अघि आफु गएको उनले स्विकारे ।

कांगे्रस नेता दिलेन्द्र प्रसाद बडुलाई माओवादीले लटिनाथ गाविसको रिल गाउंका धनविरसिंह धामीको घर भित्र रहेका वेला वाहिरवाट आगो लगाउंदा जलेर खरानी भएको घर ।

प्रहरीकामा खाना खाएर दुवै जना खलंगा फर्कीने तरखरमा लाग्यों । हामीले घटननामा संलग्न विद्यालयका विद्यार्थी र शिक्षकहरुलाई भेटयौं । केही र्सवसाधारणलाई पनि घट्नाको वास्तविकता वताउन गुहार्र्यौ । घटनामा तपोवन मावी, लटिनाथ उच्च मावी, लामबगड निमावी, सल्लेथुम प्रावी लगायतका विद्यालयका विद्यार्थी र केही र्सवसाधारण संलग्न रहेछन । चार कक्षा माथीका विद्यार्थी प्रदर्शनमा सहभागि थिए । तर ति अवोध वालदवालीकालाई रील गाउं कसले लग्यो त ? उनिहरुले बताए- 'हामी माओवादी समर्थित विद्यार्थी संगठन क्रान्तिकारी र वाइसिएलको दवावमा गयौं ।' शिक्षकले पनि त्यही भने-'दवाव दिए पछि के गर्ने त ।' हामी लटिनाथ रहंदा सम्म माओवादी कार्यकर्ताले हाम्रा वारेमा सुराकी गरीरहे । कसैलाई पनि एक्ला एक्लै भेट गर्न उनिहरुले मनाही गरेका थिए-'खवरदार भेट्ने भए हाम्रा सामु ल्याएर भेट्नुस ।'

माओवादी नेता कार्यकर्ता तर्क गर्दै थिए-'बडुलाई जनताले कार्वाही गरेको ।' आखीर जनता को हो त ? जिल्लाको उक्त भेगमा एमाले, कांग्रेस र माओवादी पार्टी आस्था राख्ने र्सवसाधारण बस्छन । कसै न कसैले त उक्त हुलको नेतृत्व गरेको अवस्य हुनु पर्छ । माओवादीलाई संक गर्ने धेरै ठाउँ पायौं । घटनामा संलग्न नभए एमालेको जस्तै चुप लागेर बस्नु पथ्र्यो । तर उनिहरु घटनाको वारेमा जानकारी लिने जो कोहीलाई पनि खवरदारी गर्दै थिए ।

घटनास्थलमा संयुक्त राष्ट्र संघ अनमिनको हेकिप्टर

विधायक बडुले विकास निर्माणको आश्वाशन दिए होलान । तर पुरा गरेनन भन्दैमा घरभित्र राखेर आगो हालेर खरानी पार्ने घट्नाको कसैले पनि र्समर्थन गर्न सक्दैनन । बडुलाई मतदानमा मत नदिए कार्वाही गर्नु सरह नै थियो । तर जलाएर सिध्याउनु पर्छ भन्ने माओवादीको धारणाको कसैले पनि कदर गर्न सक्दैनन । उक्त घटनामा प्रहरी प्रशाशनले संयमता नअपनाएको भए धेरै नै मानविय क्षति हुनेृ निश्चित थियो । प्रहरीले आफुले कुर्टाई खाएर पनि गोली नचलाएको अवस्था छ । माओवादीले उक्त घटनाको छानविनमा सहयोग गर्नु पर्छ । वाधा अडचन पैदा गर्नु राम्रो होइन । माओवादीले कांगे्रस कार्यकर्ताले गोली चलाएको बताएका छन । गोली कसले चलायो सरकारले छानविन गर्नु पर्छ । उक्त घटनामा संलग्न भनिएका दुइ विद्यार्थी मात्रै होइनन अन्यलाई पनि गिरफतार गरिनु जरुरी छ । यसमा सवै पार्टीको सहयोग प्रहरी प्रशाशनलाई आवश्यक छ । संविधानसभाको मुखैमा आएर यत्रो ठुलो घटना घटेको छ । माओवादी अहिले पनि मार्मा क्षेत्रलाई आफ्नो आधार क्षेत्र भन्ने ढिपी गरिरहेको छ । तर अवको अवस्थामा त्यस्ता कुरा गरे संविधानसभाको निर्वाचन संभव छैन । माओवादीले कानुनी राज्यलाई स्विकार्नु पर्छ । हैन भने देश कता जान्छ त्यसको जिम्मेवारी अरु सकैले होइन माओवादी स्वयंले लिनु पर्छ । गल्ती गरेर त्यसको दोष जनताको टाउकोमा थोपार्ने प्रवृती माओवादीले त्याग्नु जरुरी छ । राम्रा कामको जस आफुले अनि नराम्रा कामको दोष जती जनतामाथी । पत्रकार मानवअधिकारकर्मीलाई धम्क्याउने काम तत्काल वन्द गर्न माओवादी नेतृत्वले कडा कदम चाल्नु पर्छ ।

अनमिन कर्मचारी घटनास्थलतर्फजांदै

यह तथ्य इस कारण महत्वपूर्ण नहीं है कि किसी आन्दोलनकारी या भूमिगत उग्रवादी का साक्षात्कार लेने का अर्थ उससे सहानुभूति रखना होता है परंतु भारत में एक ऐसी विचारधारा अवश्य है जो माओवाद और नक्सलवाद के प्रति सहानुभूति रखती है और उसे कानून व्यवस्था के स्तर से हल करने के स्थान पर आन्दोलन के रूप में देखने का आग्रह करती है। प्रचण्ड का साक्षात्कार लेने वाले समाचारपत्र ने अपनी सम्पादकीय और लेखों द्वारा छ्त्तीसगढ में सल्वा जुदूम अभियान को जमकर कोसा और अपने तर्क की पुष्टि में रा के एक पूर्व अधिकारी को भी उतार दिया। इन घटनाक्रमों को आपस में जोड्ने से ऐसा लगता है कि निश्चय ही यह पत्रकारिता से अधिक विचारधारा के प्रति निष्ठा है। क्योंकि यह तथ्य नहीं भूला जा सकता कि भारत में जवाहर लाल नेहरू विश्वविद्यालय अब भी चरमपंथी वामपंथियों का गढ है और प्रचण्ड ने भी अपनी शिक्षा यहीं पूरी की थी तो निश्चय ही उस समय के कामरेड आज भी समाज में तो होंगे ही।

माओवादियों का विषय उठाने के पीछे एक प्रमुख कारण यह भी है कि भारत के तथाकथित मुख्यधारा के मीडिया में जहाँ नेपाल में माओवादियों की विजय का उल्लास मनाया जा रहा है या उसके पक्ष में देश में अनुकूल वातावरण बनाने का प्रयास किया जा रहा है तो वहीं माओवादियों के विरुद्ध नेपाल और भारत के हिन्दू संगठनों द्वारा नेपाल में राजा की शक्तियों को क्षीण न होने देने और माओवादियों के उत्पात को रोकने के संकल्प को स्थान ही नहीं दिया जा रहा है। समाचारों के प्रति यह चयनित रवैया हमारी इस धारणा को पुष्ट करता है कि भारत के मीडिया में भी अब भी वामपंथियों का वर्चस्व है जो नेपाल में माओवादियों की विजय में वामपंथ का उत्थान देख रहे हैं और ऐसा प्रदर्शित करना चाहते हैं कि मानों नेपाल में माओवादियों की विजय नेपाल की जनता का जनादेश है। नेपाल में माओवादियों की विजय को लेकर भारत में मीडिया ने पूरे तथ्य सामने नहीं आने दिये कि माओवादियों की विजय का एक बडा कारण यंग कम्युनिष्ट मूवमेंट नामक माओवदियों की व्यक्तिगत सेना के आतंक का भी रहा। इसके आतंक की स्वीकारोक्ति प्रचण्ड ने अपने साक्षात्कार में भी की है।

अभी पिछ्ले रविवार को उत्तर प्रदेश के बलरामपुर जनपद में देवीपाटन नामक स्थान पर विश्व हिन्दू महासंघ नामक संगठन का तीन दिवसीय अधिवेशन समाप्त हुआ। इस सम्मेलन में विश्व हिन्दू महासंघ के नेपाल के प्रतिनिधि और भारत में विश्व हिन्दू परिषद के नेताओं ने भाग लिया। विश्व हिन्दू महासंघ की स्थापना 1981 में नेपाल के दिवंगत राजा बीरेन्द्र ने की थी और यह संगठन तब से भारत और नेपाल के मध्य हिन्दुत्व के विषय पर परस्पर सहमति से कार्यरत है। इस अधिवेशन की समाप्ति पर प्रस्ताव पारित किया गया कि नेपाल में माओवादियों की विजय के उपरांत भी यह संगठन राजा को किनारे लगाकर माओवादियों के देश पर शासन के किसी भी प्रयास को सफल नहीं होने देगा। इस अधिवेशन में विश्व हिन्दू परिषद के अंतरराष्ट्रीय अध्यक्ष अशोक सिंहल ने कहा कि यदि माओवादियों को ऐसा करने की छूट दी गयी तो वे और शक्ति एकत्र कर लेंगे और फिर भारत में प्रवेश कर हिन्दू संस्कृति को सदा सर्वदा के लिये नष्ट कर देंगे। सिंहल ने कहा कि तराई क्षेत्र में सशस्त्र गुट बनाने वाले मधेशियों ने बडे पैमाने पर विश्व हिन्दू महासंघ और विश्व हिन्दू परिषद को समर्थन दिया है। यह अधिवेशन गोरखपुर के गोरक्षनाथ मन्दिर में आयिजित हुआ था जिसमें भारत और नेपाल के 200 से अधिक प्रतिनिधियों ने भाग लिया था। नेपाल में राजशाही के पतन के बाद से विश्व हिन्दू महासंघ के अध्यक्ष भारत केशर सिम्हा ने भारत और काठमाण्डू के मध्य अनेक दौरे कर राजा के पक्ष में समर्थन जुटाने का प्रयास किया।

इस अधिवेशन में राजा ज्ञानेन्द्र के विश्वासपात्र रायल नेपाल आर्मी के सेवानिवृत्त अधिकारी 72 वर्षीय हेम बहादुर कार्की को विश्व हिन्दू महासंघ का नया अध्यक्ष बनाया गया। कार्की ने कहा कि अब भी रायल आर्मी के सदस्य बडी मात्रा में राजा के आदेश की प्रतीक्षा कर रहे हैं कि इन अधिनायकवादियों और हिन्दू विरोधी शक्तियों के विरुद्ध युद्ध कर सकें। इस अधिवेशन में राजा ज्ञानेन्द्र को भी आना था परंतु नेपाल की राजनीतिक परिस्थितियों को देखते हुए वे नहीं आये परंतु इस अधिवेशन के लिये उन्होंने अपना सन्देश भेजा और कहा कि वे अधिवेशन के प्रस्तावों का पालन करेंगे। अधिवेशन में पूर्व अध्यक्ष सिम्हा ने नेपाल में माओवादियों की सहायता के लिये भारत सरकार की आलोचना की और कहा कि सात दलों का गठ्बन्धन भारत सरकार के सहयोग से ही सम्भव हो सका। इस अवसर पर विश्व हिन्दू महासंघ के भारत के अध्यक्ष योगी आदित्यनाथ ने कहा कि वे सदैव से माओवादियों के विरुद्ध सशस्त्र संघर्ष की बात करते रहे हैं।

इस अधिवेशन के सम्बन्ध में भारत में मीडिया में कोई बात न तो प्रकाशित हुई और न ही इसका कोई उल्लेख हुआ जबकि अधिवेशन की उपस्थिति और इसके प्रस्तावों के अपने निहितार्थ हैं। अधिवेशन में हुई चर्चा स्पष्ट रूप से संकेत देती है कि नेपाल में राजा के प्रति ऐसा वातावरण नहीं है जैसा माओवादी समस्त विश्व को प्रदर्शित कर रहे हैं। यदि माओवादी अब भी राजा को अपमानित करने या उन्हें देश से बाहर निकालने का यत्न करते हैं तो इसका उल्टा परिणाम होगा। यह बात माओवादियों को भी पता लग चुकी है और यही कारण है कि चुनाव से पहले बढ चढ कर बातें करने वाले माओवादी अब राजा के साथ किसी फार्मूले की तलाश में जुट गये हैं।

भारत में मीडिया में बैठे वामपंथी विचारों के चिंतक और लेखक नेपाल में माओवादियों की विजय को भले ही स्थायी मानकर चल रहे हों परंतु भारत सरकार को अपने देश की सुरक्षा की दृष्टि से नेपाल में माओवादी उग्रवाद की समाप्ति और नेपाल में राजा की शक्ति के विकल्प पर विचार करना चाहिये।

वैसे नेपाल में संवैधानिक सभा के पूरे परिणाम आने के बाद पूरी संविधान सभा में माओवादियों को बहुमत नहीं मिला है और उन्हें नेपाली कांग्रेस, यूएमएल और उपेन्द्र यादव की मधेशी जनाधिकार मोर्चा पर भी निर्भर होना पडेगा। उधर विश्व बाजार में तेल की बढ्ती कीमतों, मंहगाई के चलते भी माओवादी सरकार के सामने चुनौती है जिसके चलते उनका तेवर नरम पडा है पर उनकी बात पर भरोसा करना मुश्किल है विशेषकर तब जबकि अपने साक्षात्कार में प्रचण्ड ने भारत और ब्रिटेन जैसे लोकतंत्र को औपचारिक लोकतंत्र बताया है जो सभी वर्गों के लिये प्रतिनिधित्वकारी नहीं है और इस कारण माओवादी नेपाल में बहुदलीय व्यवस्था रखते हुए भी किसी अन्य विकल्प पर विचार करेंगे अर्थात पिछ्ले दरवाजे से अपना एजेण्डा लागू करने की सम्भावना दिखती है। दूसरा खतरनाक पक्ष है कि नेपाल की सेना में माओवादी लडाकों को समायोजित किया जायेगा और इसका आधार केवल प्रचण्ड का केवल यह आश्वासन होगा कि इन लडाकों को पेशेवर बना दिया जायेगा। यह कितना अस्पष्ट आधार है और इसका परिणाम कितना घातक है। जब नेपाल की सेना माओवादी विचार की होगी तो अपने पडोसी पर भारत कितना भरोसा कर सकता है कि वह कब चीन के हाथ का खिलोना न बन जाये। प्रचण्ड यह भी कह्ते हैं कि नेपाल की सेना का आकार भी कम किया जायेगा अर्थात नेपाल के सुरक्षा पूरी तरह माओवादियों के हाथ में होगी।

पहले लोकतंत्र के बने स्वरूप में परिवर्तन फिर सेना में माओवादी लडाकों के भर्ती फिर सेना का स्वरूप छोटा किया जाना अर्थात अधिनायकवादी शासन की पूरी तैयारी। इसके अतिरिक्त प्रचण्ड ने इस बात की गारण्टी भी नहीं दी है कि वे भारत के माओवादियों या नक्सलियों को उनका रास्ता अपनाने की सलाह देंगे उनके अनुसार भारत में नक्सलियों और माओवादियों के लक्ष्य अलग है इसलिये यदि वे उनसे प्रेरित होकर बुलेट छोड्कर बैलेट के रास्ते पर आते हैं तो अच्छा है। इससे साफ जाहिर है कि नेपाल में माओवादियों को समर्थन का असर भारत में नक्सलियों या माओवादियों पर नहीं पड्ने वाला है लेकिन इस बात के पैरवी करने वालों को यह बात समझ में क्यों नहीं आती। कुलमिलाकर नेपाल में स्थिति अब भी साफ नहीं है और माओवादियों को भी अनेक चुनौतियों का सामना करना बाकी है ऐसे में भारत के पास अब भी अवसर है कि वह नेपाल में अपने हित पहचान ले और जो भूल पिछ्ले तीन चार वर्षों में की है उसे सुधार कर नेपाल में माओवादियों की शक्ति कम करने का प्रयास करे। भारत के सहयोग के बिना माओवादियों का नेपाल में शासन करना सम्भव नहीं है इसी कारण प्रचण्ड भारत सरकार को सन्देश दे रहे है कि वह अमेरिका के साथ अपने सम्बन्धों का उपयोग कर नेपाल माओवादियों को आतंकवादी सूची से हटवा दे। लेकिन भारत सरकार को ऐसा कोई कदम उठाने से पहले इसके हानि लाभ पर विचार कर लेना चाहिये।

दिनेश वाग्ले
वाग्ले स्ट्रिट जर्नल

काठमाडौं, वैशाख १२ - माओवादी अध्यक्ष प्रचण्डले शान्ति, बहुदल तथा आर्थिक विकासबारे आफ्नो पार्टीको प्रतिबद्धतामा शंका नगर्न अन्तर्राष्ट्रिय समुदायसँग आग्रह गरेका छन् ।

संविधानसभाबाट निर्वाचनबाट ठूलो दलमा स्थापित माओवादी नेतृत्वसँग बिहीबार नेपालस्थित राष्ट्रसंघीय कार्यालयद्वारा आयोजित छलफलमा प्रचण्डले विदेशी मित्रहरूलाई 'आफ्नै नीतिमा पुनर्विचार गर्न' आग्रहसमेत गरे ।

'विश्वव्यापीकरण, निजीकरण प्रक्रिया हामी बुझ्छौं,' छलफलपछि प्रचण्डले भने- 'हामीले चाहेको मिश्रति र संक्रमणकालीन अर्थतन्त्र कस्तो हुनुपर्छ, स्वदेशी/विदेशी लगानी कसरी प्रवर्द्धन गर्न चाहन्छौं भन्ने स्पष्ट पार्ने कोसिस गर्‍यौं ।'

कूटनीतिक नियोगका अधिकारी, दातृ निकाय र राष्ट्रसंघीय निकायका प्रमुखहरूसँग प्रचण्डको यो पहिलो संयुक्त भेट थियो । त्यहाँ अमेरिकी राजदूत न्यान्सी पावेल पनि उपस्थित थिइन् । कतिपयले आफूहरूलाई 'यान्त्रिक र अलि जड' ठान्ने उल्लेख गर्दै प्रचण्डले त्यो सोच गलत भएको र आफूहरू २१ औ शताब्दी अनुकूल चल्ने बताए ।

उनले पश्चिमी देशमा माओवादी पार्टीबारे भएका 'थुप्रै अस्पष्टता' छलफलमा प्रस्ट्याएको बताए ।

विदेशी मित्रहरूले संविधानसभामा बहुमत नपाएको पृष्ठभूमीमा सरकारको नेतृत्व गर्दा माओवादीले आफ्ना एजेन्डा कसरी कार्यान्वयन गर्नेछ भन्ने जान्न चाहेका थिए । 'प्रचण्डले सहमतिअनुसार काम गछौं भने,' बैठकमा सहभागी संस्थाका एक प्रतिनिधिले कान्तिपुरसँग भने । 'माओवादीले गर्ने भनेको 'वैज्ञानिक' भूमि सुधार र स्थानीय निकायकाबारे पनि प्रश्न उठेका थिए,' ती सहभागीले भने- 'राजनीतिक सहमतिमा निर्णय गरिने उनीहरूले बताए ।'

आफ्नो पार्टीबारे 'कैयौं जिज्ञासा समाधान भएको' बताउँदै प्रचण्डले अब 'अन्तर्राष्ट्रिय समुदायबाट नयाँ नेपाल निर्माणमा सहयोगको प्रक्रिया सुरु हुन्छ भन्ने विश्वास लिएको' बताए ।

सहभागी डेनमार्कका राजदूत फिन थिल्स्टेडले माओवादीसँग अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको छलफल हुनु 'सकारात्मक कदम' भएको टिप्पणी गरे । 'दातृ मुलुकका प्रतिनिधिलाई भेटेर सम्बोधन गर्नु सकारात्मक कदम हो,' थिन्स्टेडले भने- 'दाताहरूले धेरै वर्षेखि नेपाललाई सहयोग गरेका छन् । उहाँहरूका कुरा सुनेपछि हामीलाई लाग्यो माओवादी पनि विकासका लागि दाताको सहयोग उपयोगी र आवश्यक ठान्ने छ ।'

राजदूत थिन्स्टेलले सहयोग रकम लक्षित समूहसम्म पुर्‍याउन भ्रष्टाचार नियन्त्रण गर्न माओवादी निकै इच्छुक रहेको पाएको बताए । 'दाताले दिएको पैसा भ्रष्टाचारमा खेर जानु हुँदैन भन्नेमा माओवादी प्रस्ट थिए,' उनले भने- 'म पनि त्यसमा सहमत छु । नेपालमा धेरै गम्भीर अवस्थामा रहेको भ्रष्टाचारसँग लड्ने कुरा सुन्दा निकै खुसी लाग्यो ।'

माओवादीले भ्रष्टाचार नियन्त्रण संयन्त्रलाई प्रभावी तुल्याउने आश्वासन दिएको उल्लेख गर्दै थिन्स्टेलले आफूहरूले भ्रष्टाचारलाई सहन नसक्ने र भ्रष्टाचारले नेपालको विकासमा क्षति पुर्‍याएको बताए ।

अर्थतन्त्रलाई आगामी दिनमा कसरी संरचित गरिनेछ भन्नेबारे विस्तृत छलफल नभई आम विषयमा कुरा भएको उल्लेख गर्दै डेनिस राजदूतले थपे- 'आर्थिक वृद्धि नभई विकास नहुने उनीहरूले प्रस्ट राखे ।'

माओवादीसँग भविष्यमा पनि त्यस्तै अन्तक्रिर्यात्मक बैठकको आवश्यकता भएको औंल्याउँदै थिन्स्टेलले त्यस्तो भए 'नेपालमा शान्ति र सम्पन्नता ल्याउनेबारेको अनेकौं दृष्टिकोणलाई एकआपसमा समायोजन गराउन' सकिने बताए । दाताहरूसँग अन्तक्रिर्याबाट निस्किएपछि संवाददातासँग कुरा गरेका प्रचण्डले एकजना विदेशी पत्रकारको प्रश्नमा अहिल्यै आफूले सबैखाले हिंसा त्याग्न नसक्ने बताए ।

'अहिले हामीले शान्ति प्रक्रियालाई एउटा तार्किक निष्कर्षतर डोर्‍याइरहेका छौं,' प्रचण्डले अंग्रेजीमा भने- 'ठ्याक्कै अहिल्यै म सबैखाले हिंसा त्याग्न सक्दिनँ तर हामी यो शान्ति प्रक्रियालाई तार्किक निष्कर्षा पुर्‍याउन चाहन्छौं । हामी शान्तिको एउटा मोडल सिर्जना गर्न चाहन्छौं र त्यसमार्फ हामी प्रतिक्रियावादी हिंसा त्याग्न चाहन्छौं ।' प्रचण्डले 'प्रतिक्रियावादी हिंसा' बारे प्रस्ट पारेनन् ।

आफूले 'राष्ट्रपति बन्ने आकांक्षा' राखेको तर अन्तरिम संविधानमा त्यसको प्रावधान नरहेकाले त्यसबारे 'दलहरूबीच सहमति कायम गर्न' अन्तक्रिर्या गरिरहेको बताए । 'यो समस्याको सहज समाधान छिट्टै निकाल्छौं भन्ने मलाई लाग्या छ,' उनले भने । राष्ट्रसंघका आवासीय प्रतिनिधि रिचर्ड पाइपर, नेपालका लागि राष्ट्रसंघीय मिसन (अनमिन) प्रमुख इयान मार्टिन र डा. भट्टर्राईलाई राखेर संवाददाताहरूसँग कुरा गरेका प्रचण्डले परिवर्तित अवस्थामा 'भूतसँगको हाम्रो सम्बन्धमा नयाँ आयाम थपिएको' बताए । '१२ बुँदे समझदारीदेखि भर्खरै सम्पन्न चुनावसम्म आइपुग्दा भारत र नेपालका बीचमा नयाँ खालको एकता गर्ने वातावरण बनेको छ,' उनले भने । सन् १९५० को सन्धिबारे आफ्नो पार्टीको 'पुरानै नीति' कायम रहेको उल्लेख गर्दै प्रचण्डले भने- 'त्यो सन्धि 'खारेजै गरेर नयाँ परिस्थितिअनुसार सन्धि गरिनुपर्छ ।'
हतियार र लडाकु अनुगमन गर्ने अनमिनको 'धेरै महत्त्वपुर्ण' भूमिकाको प्रशंसा गर्दै प्रचण्डले जुलाईमा सकिने अनमिनको म्याद थप्ने नथप्नेबारे संविधानसभाको पहिलो बैठकसम्ममा राजनीतिक सहमतिमा निर्णय हुने बताए । प्रचण्डले भने- 'नयाँ परिस्थितिमा अनमिनको भूमिकालाई अझैं बढाएर राख्ने या नराख्ने भन्नेबारेमा हामी राजनीतिक दलहरूबीच छलफल गर्दैछौं । संविधानसभाको पहिलो बैठक बस्ने बेलासम्म हामी एउटा निष्कर्षा पुगिसक्ने छौं ।'

सेना समायोजनबारे आधारभूत कुरा विस्तृत शान्ति सम्झौता र अन्तरिम संविधानको भावनामा उल्लेख भइसकेको बताउँदै प्रचण्डले भने- 'त्यसका लागि एउटा विशेष समिति बनाउने सहमति भइसकेको छ जसले समायोजनको प्रक्रियाबारे विस्तृत छलफल गर्नेछ । नयाँ संविधान बनाउने प्रक्रिया थालिँदै गर्दा समायोजनको प्रक्रिया पनि थालिनेछ र नयाँ संविधान बनिसक्दा समायोजन पनि सँगसँगै सकिनेछ ।'
उनले राजालाई समय दिने प्रश्नै नरहेको उल्लेख गर्दै संविधानसभाको पहिलो बैठकमा 'राजतन्त्रको अन्त्य र गणतन्त्रको कार्यान्वयन गर्ने कुरा सहमति भइसकेको' र त्यो पहिलो बैठकमै लागू गरिने बताए ।

अमेरिकी नीति परिवर्तन हुने विश्वास

काठमाडौं- माओवादीले आफूहरूप्रति अमेरिकी नीतिमा परिवर्तन हुने विश्वास व्यक्त गरेको छ । 'यो अन्तक्रिर्यपछि अमेरिकाले आफ्नो नीतिमा परिवर्तन गर्ने विश्वास छ,' प्रचण्डले भने ।

माओवादीलाई अमेरिकाले आतंककारी सूचीबाट हटाएको छैन । त्यो अन्तक्रिर्यामा न्यान्सी पावेल पनि सामेल थिइन् । अमेरिकी राजदूत पावेल त्यहाँ बोलिनन् । के अमेरिकी राजदूतले आज पनि तपाईंलाई आतंककारी भनिन् भनी सोधिएको प्रश्नमा प्रचण्डले भने- 'बोल्नु भएन । अरूको कुरा मात्रै सुन्नुभयो ।'

अमेरिकी राजदूतसँग 'सामूहिक रूपमा भेट' भएको तर 'अलग अलग' नभएको प्रस्ट पार्दै प्रचण्डले भने- 'अन्तक्रिर्यापछि अमेरिकाले आफ्नो पोलिसी (नीति) मा चाहिँ पुनर्विचार गर्नेछ र सहज वातावरण बनाउने छ भन्ने आशा गरेको छु । अमेरिकासँग कूटनीतिक सम्बन्ध कायम गरेँ, नयाँ नेपाल निर्माणमा सहयोगको अपेक्षा हामीले गरेका छौं ।'

यो समाचार आजको कान्तिपुरमा प्रकाशित भएको हो ।

दाताहरुसँगको बैठकबाट निस्केपछि प्रचन्डले सम्वादाताहरुसँग कुरा गरे :

एउटा अनौपचारिक खालको तर असाध्यै महत्वपूर्ण अर्न्तक्रिया भयो विभिन्न देशका राजदूतहरु, विभिन्न विकाश संस्थासँग सम्बन्धित प्रतिनिधिहरु, राष्ट्रसंघसँग सम्बन्धित विभिन्न संघ संस्थाका प्रतिनिधिहरुको उपस्थितीमा ।

शान्तीप्रकृया, संविधान निर्माण, विभिन्न दलसँग गर्ने सहकार्य, भावि सरकार निर्माण र संयुक्त सरकार गठन र विकाश निर्माणसँग सम्बन्धित हाम्रो पोजिसन के छ त्यो धारणा पार्टीको तर्फबाट स्पष्ट राख्यौं ।

त्यसपछि अर्न्तक्रिया शुरु भयो र त्यसमा पनि यी सबै विषय उठे । शान्ती प्रकृयालाई हामीले कसरी अन्त्यसम्ममा नेतृत्व गर्ने छौं, संविधान निर्माणको प्रकृयामा सबैको सहभागिता हामी कसरी सुनिश्चित गर्नेछौं, विकाश निर्माणको कुरा/सेना समायोजनको कुरा । सबैको चासो नेपाल छिटोभन्दा छिटो दीगो शान्तीतिर अगाडी बढोस्, राम्रोसँग संविधान निर्माण गरेर विकाशतिर बढोस् भन्ने देखियो ।

कतिपय पश्चिमी देशहरुमा नेकपा माओवादीका बारेमा थुप्रै कन्फ्युजनहरुपनि छन् । हाम्रो शान्ती र बहुदलप्रतिको प्रतिवद्धता, तीब्र आर्थिक विकाश गरेर सम्बृद्ध नेपाल बनाउने प्रतिवद्धताप्रति जुन प्रश्नहरु छन् त्यसलाई पनि पार्टीको तर्फबाट हामीले सम्बोधन गर्ने कोशिस गर्यौं ।

शान्ती र बहुदलप्रतिको, संविधान निर्माण र संघीय गणतन्त्रप्रतिको हाम्रो प्रतिवद्धता नयाँ छ । तर यसलाई हेर्ने कतिपय मित्रहरुले नै आफ्नो बारेमा पुनर्विचार गर्नुपर्ने स्थिती छ । हामीलाई कतिपय मान्छेले यान्त्रिक, अलि जड छन् कि भन्ठान्छन्, तर त्यो होइन । हामी आजको दुनिया २१ औ शताब्दीको, अहिलेको विज्ञानमा भएको क्रान्ति, विश्वव्यापीकरण, नीजिकरण, सबै प्रकृया के हो भन्ने पनि हामी बुझ्छौं र हामी नेपालमा मिश्रति र संक्रमणकालीन अर्थतन्त्र कस्तो हुनुपर्छ, स्वदेशी/विदेशी लगानी लाई कसरी प्रवर्द्धन गर्न चाहन्छौं भन्ने पनि हामीले स्पष्ट पार्ने कोसिस गर्यौं ।

यो अर्न्तक्रियाबाट हाम्रो पार्टको बारेमा रहेका कयौं जिज्ञासाहरु समाधान भएका छन् र यसलाई अर्न्तराष्ट्रिय समुदायबाट नयाँ नेपालको निर्माणमा सहयोगको प्रकृया शुरुहुन्छ भन्ने मैले विश्वास लिएको छु ।

सम्वादाताहरुसँगको प्रश्नोत्तरः
...
आकांक्षाको कुरा गर्ने हो भने मैले राष्ट्रपती नै बन्न आकाक्षा राखेको छु, तर अन्तरिम सम्बिधानको व्यवस्था अनुसार राष्ट्रपतीकै प्रावधान हाम्रो छैन । त्यो बारेमा दलहरुबीच सहमती कायम गर्नुपर्ने हुन्छ । हामी त्यही अर्न्तक्रियामा छौं । यो समश्याको सहज समाधान छिटै निकाल्छौ भन्ने मलाई लाग्या छ ।

...
भारतसँगको हाम्रो सम्बन्धको नया आयाम थपिएको छ । १२ बुदे समझदारीदेखि भर्खरै सम्पन्न चुनावसम्म आइपुग्दा भारत र नेपालका बीचमा नया आधारमा नया खालको एकता गर्ने वातावरण बनेको छ ।

१९५० को सन्धीको बारेमा हाम्रो पुरानै नीति अहिले पनि कायमै छ । त्यो लगायत अरु सन्धीको पनि समिक्षा गरिनुपर्छ । १९५० को सन्धी खारेजै गरेर नया परिस्थिती अनुसारको सन्धी गरिनुपर्छ भन्ने हाम्रो धारणा छ । परिवर्तिन परिस्थितीमा असाध्य रचनात्मक, सकारात्मक ढंगले नेपाल भारत सम्बन्धलाई नया उचाईमा उठाउनु पर्छ भन्ने हाम्रो मान्यता हो ।
...
हतियार, सेनाको मोनिटरिङ् गर्ने भनेर अन्मिनले जो भूमिका खेलेको छ जो धेरै महत्वपूर्ण छ । संविधान सभाको निर्वाचन सम्पन्न भइसकेको छ र देशमा राजनीतिक स्थिरताको एउटा नया वातावरण बनेको छ । त्यो परिस्थितीमा अन्मिनको भूमिकालाई अझैं बढाएर राख्ने या नराख्ने भन्ने बारेमा हामी राजनीतिक दलहरुको बीचमा छलफल गर्दैछौं । र संविधान सभाको पहिलो बैठक बस्ने बेलासम्म यो बारेमा हामी एउटा निस्कर्षा पुगिसक्ने छौं । हाम्रो सकारात्मक मूल्यांकन छ ।

....
The basis of integration [between People's Liberation Army and Nepali Army] has already been let down on Comprehensive Peace Agreement, in the spirit of the interim constitution and in all other agreements.

We have already agreed to form a special committee that committee will discuss all details of integration process. We hope that when we initiate the process of drafting the new constitution, we will lead the process of integration simultaneously. When we finalize the drafting of the constitution, we will also finalize the integration.

...
कुनै महिना लगाउने भन्ने कुरै छैन । पहिलो बैठकमा राजतन्त्रको अन्त्य र गणतन्त्रको कार्यान्वयन गर्ने कुरा सहमती भइसकेको छ, त्यो लागू गर्ने हो ।

पहिलो बैठक भन्दा अगाडी नै संविधान सभामा आएको जनताको भर्डिक्ट (अभिमत) लाई बुझेर राजाले भोल्युन्टरी रिटायरमेन्ट गर्दा राम्रो हुन्छ भनेर भनेको हो । त्यसको अर्थ कुनै कम्प्रोमाइज गर्ने भनेको होइन । समय थप्ने भन्ने पटक्कै होइन । पहिलो बैठकमा कार्यान्वयन गरिन्छ, कुनै हिच्किचाहट हुदैन ।

[अमेरिकी राजदूतसग तपाईको भेट भयो, के उहाले आज पनि तपाईलाई आतंककारी भन्नुभयो ?]
...
तपाइले धेरै महत्वपूर्ण प्रश्न सोध्नुभयो, हाम्रो सामुहिकरुपमा भेट भयो, अलग अलग भेट भएन । उहाँले प्रश्न पनि राख्नुभएन, केही नकारात्मक कुरा पनि भन्नु भएन, सकारात्मक कुरा पनि भन्नु भएन । उहाले अरुको कुरा मात्रै सुन्नुभयो र म के आशा गर्छु भने यो अर्न्तक्रिया पछि अमेरिकाले आफ्नो पोलिसीमा चाहि पुनर्विचार गर्नेछ र सहज वातावरण बनाउने छ भन्ने आशा मैले गरेको छु । हाम्रो पार्टीको तर्फबाट हामी संयुक्त राज्य अमेरिकासँग पनि कुटनीतिक सम्बन्ध कायम गरेर नया नेपाल निर्माणमा सहयोगको अपेक्षा हामीले गरेका छौं ।

...
We are leading this peace process to a logical conclusion. Right now I can not renounce every kind of violence, but we want to lead this peace process to a logical conclusion. We want to create a model of peace and through this we want to renounce reactionary violence.

Finn Thilsted, Ambassador of Denmark to Nepal, talked to Dinesh Wagle about the meeting:

It was a very positive step that Chairman Prachanda and Dr. [Baburam] Bhattarai met and addressed to the donor countries. The donors have supported Nepal for many years. We understand from them that Maoists also feel that the donors' assistant for development is useful and needed. During the meeting which was first of its kind there was possibility of talking on a number of issue, we tried to figure out what is the policy of the Maoists and the clear message we got was that Maoists also felt that there is the need for development assistance.

Maoists were very much keen, which I agree to, that we have to secure the assistant reaches the entitled groups, we have to make sure that there is no corruption and that donor money is not wasted in corruption. I am very happy to hear that this issue to corruption which is severe in Nepal and I will be very happy if the Maoists deal with that issue.

They said they will create or empower the institution that deals with the corruption control. We will welcome that because we can't accept corruption and corruption is damaging the development of Nepal.

They said that they are prepared to fight corruption and we welcome this.

We didn't discuss very much how the economy is going to be structured, we discussed on broad topics. But what they said very clearly is that without a growing economy, there will be no development. That is also true.

We need to make an economy that will grow.

I think it was a good and positive meeting and personally I look very much forward to further discussions with the Maoists on how we secure development in Nepal. First of all, we must secure peace, there must be supporting to the peace process, we are putting money into the peace process, so we very much welcome that in the short term secure the peace, in the long term we have to secure development.

For prosperity in Nepal, we need development and for that we need to secure investment in Nepal, international business is needed in Nepal.

We look forward such meetings so that we can tune in and synchronize the various viewpoints about how to secure peace and prosperity in Nepal. My feeling is that Maoists very much wanted peace and prosperity in Nepal.

It was the first exchange of views. We were many people so we couldn't talk in a precise way on specific topics.

९. नाम - वर्षमान पुन
टेक नाम - अनन्त
नगद - सामान्य वचत रहेको
घर घँडेरी- -अन्दाजी मूल्यसहित) - चार वटा घर -३ लाख ५० हजार)
जग्गा -अन्दाजी मूल्यसहित) - २५ लाख
सामान र लजिष्टिकहरुको अन्दाजी मूल्य - छैन
सुन चाँदी र गहनाको -अन्दाजी मूल्य) - तीन जना -श्रीमती र दुई वहिनी) को गहना पार्टीमा बुभ-ाएको
१०. नाम - टोप ब. रायमाभ-ी
टेक नाम - अनिल
नगद - छैन
घर घँडेरी- -अन्दाजी मूल्यसहित) - १० लाख
जग्गा -अन्दाजी मूल्यसहित) - छैन
सामान र लजिष्टिकहरुको अन्दाजी मूल्य -छैन
सुन चाँदी र गहनाको -अन्दाजी मूल्य) - छैन
११. नाम - नेत्र चन्द
टेक नाम - विप्लव
नगद - छैन
घर घँडेरी- -अन्दाजी मूल्यसहित) - १० कठ्ठा राम्रो खालको खेत
जग्गा -अन्दाजी मूल्यसहित) - २ लाख ५० हजार
सामान र लजिष्टिकहरुको अन्दाजी मूल्य - १५ हजार
सुन चाँदी र गहनाको -अन्दाजी मूल्य) - छैन
१२. नाम - दिनानाथ शर्मा
टेक नाम - अशोक
नगद - छैन
घर घँडेरी- -अन्दाजी मूल्यसहित) - घर एक -अन्दाजी ७५ हजार)
जग्गा -अन्दाजी मूल्यसहित) - पाखोबारी, खेत अन्दाजी २ लाख
सामान र लजिष्टिकहरुको अन्दाजी मूल्य - छैन
सुन चाँदी र गहनाको -अन्दाजी मूल्य) - अन्दाजी १ तोला
१३. नाम - हरीबोल गजुरेल
टेक नाम - शितलकुमार
नगद - छैन
घर घँडेरी- -अन्दाजी मूल्यसहित) - २ वटा घर, ३ कठ्ठा घँडेरी -अन्दाजी १० लाख)
जग्गा -अन्दाजी मूल्यसहित) - १ विघा ३ कठ्ठा -मूल्य अन्दाजी १० लाख)
सामान र लजिष्टिकहरुको अन्दाजी मूल्य - ५० हजार
सुन चाँदी र गहनाको -अन्दाजी मूल्य) - ५ तोला
१४. नाम - अग्नि सापकोटा
टेक नाम - कञ्चन
नगद - छैन
घर घँडेरी- -अन्दाजी मूल्यसहित) - २ लाख
जग्गा -अन्दाजी मूल्यसहित) - २३ लाख
सामान र लजिष्टिकहरुको अन्दाजी मूल्य - ५ हजार
सुन चाँदी र गहनाको -अन्दाजी मूल्य) - छैन
नोट - २०५८ सालदेखि घर जग्गा सबै पार्टीकरण र स्थानीय पार्टीले नै भोगचलन गर्दै आएको
१५. नाम - हितमान शाक्य
टेक नाम - सुमन
नगद - १ लाख -स्कूल छोड्दा प्राप्त रकम)
घर घँडेरी- -अन्दाजी मूल्यसहित) - डेड आना जमीनमा चारकोठे घर -बाग्लुङमा) करिब ४ लाख, काठमाडौं मत्स्य गाउँमा स्कूलको साभ-ा जग्गा
जग्गा -अन्दाजी मूल्यसहित) - पहिले स्कूलसँग सम्बन्धित हुँदा/ अहिले स्कूलको जग्गा मात्र साभ-ा -अन्दाजी ४ लाख)
सामान र लजिष्टिकहरुको अन्दाजी मूल्य - व्यत्ति-गत सम्पत्ति अन्य केही नरहेको । पार्टी सम्पत्तिमा एक गाडी, डेस्कटप र ल्यापटप कम्प्युटर, टीभी, खाना पकाउने भाँडा आदि ।
सुन चाँदी र गहनाको -अन्दाजी मूल्य) - केही नभएको ।
१६. नाम - हरिभत्त- कँडेल
टेक नाम - प्रतिक
नगद - छैन
घर घँडेरी- -अन्दाजी मूल्यसहित) - २ लाख
जग्गा -अन्दाजी मूल्यसहित) - छैन
सामान र लजिष्टिकहरुको अन्दाजी मूल्य -छैन
सुन चाँदी र गहनाको -अन्दाजी मूल्य) - छैन
अन्य - घर घँडेरी धितो बैकमा १ लाख १५ हजार लिएको र २ लाख ९० हजार विभिन्न व्यत्तिबाट ऋण लिएको -जम्मा ४ लाख ५० हजार ऋण)
१७. नाम - नन्दकिशोर पुन
टेक नाम - पासाङ
नगद - ८/१० हजार -भैंसी बाख्रंा बेचेको)
घर घँडेरी- -अन्दाजी मूल्यसहित) - घर ५० हजार -स्थानिय मूल्यमा, २ भाईको वण्डाबाट)
जग्गा -अन्दाजी मूल्यसहित) - जग्गा र खेत अन्दाजी ६०/७० हजार, सुन्तला बारीको स्थानीय मूल्यसहित
सामान र लजिष्टिकहरुको अन्दाजी मूल्य - कासा, तामा, प-लामको भाँडा, लत्ताकपडा ८/१० हजार
सुन चाँदी र गहनाको -अन्दाजी मूल्य) - टप, टुकी, अन्दाजी ७/८ हजार
अन्य - खोरिया, खरबारी, एक हल गोरु, सोलार बत्ति, बाकस, दराज, पुस्तक अन्दाजी १५/२० हजार
१८. नाम - जनार्दन शर्मा
टेक नाम - प्रभाकर
नगद - छैन
घर घँडेरी- -अन्दाजी मूल्यसहित) - ७ लाख वरीपरी
जग्गा -अन्दाजी मूल्यसहित) - १० लाख वरीपरी
सामान र लजिष्टिकहरुको अन्दाजी मूल्य - १ लाख जति
सुन चाँदी र गहनाको -अन्दाजी मूल्य) - ४/५ हजार
१९ नाम - कुल प्रसाद केसी
टेक नाम - सोनाम
नगद - छैन
घर घँडेरी- -अन्दाजी मूल्यसहित) - छैन
जग्गा -अन्दाजी मूल्यसहित) - दाजुभाउजुसँग संगोलमा अन्दाजी २ लाखको जग्गा, मेरो अंश गर्दा ७० हजार जतिको ।
सामान र लजिष्टिकहरुको अन्दाजी मूल्य - अहिले घरमा दाजुभाउजुको गाई-भैंसी, लत्ता-कपडा गर्दा ३०/४० हजारको होला ।
सुन चाँदी र गहनाको -अन्दाजी मूल्य) - छैन
२० नाम - चत्र-पाणी खनाल
टेक नाम - बलदेव
नगद - छैन
घर घँडेरी- -अन्दाजी मूल्यसहित) - बुटवल रुपन्देहीमा १६ धुर -करिब ५ लाख)
जग्गा -अन्दाजी मूल्यसहित) -
सामान र लजिष्टिकहरुको अन्दाजी मूल्य - छुट्टी भिन्न हुँदा भाँडा कुँडा केही नलिएको
सुन चाँदी र गहनाको -अन्दाजी मूल्य) - श्रीमतीको कानका टप अन्दाजी मूल्य १२ सय
२१ नाम - शत्ति- बस्नेत
टेक नाम - सुरेशसिंह
नगद - छैन
घर घँडेरी- -अन्दाजी मूल्यसहित) - ८० हजार
जग्गा -अन्दाजी मूल्यसहित) - २ रोपनी -एक लाख)
सामान र लजिष्टिकहरुको अन्दाजी मूल्य - छैन
सुन चाँदी र गहनाको -अन्दाजी मूल्य) - ५ हजार
२२ नाम - मातृका प्रसाद यादव
टेक नाम - रामसिंह
नगद - छैन
घर घँडेरी- -अन्दाजी मूल्यसहित) - छ तर मुल्याङ्कन गर्न बाँकी, करिब २ लाख
जग्गा -अन्दाजी मूल्यसहित) - छैन
सामान र लजिष्टिकहरुको अन्दाजी मूल्य - ३ लाख लगभग
सुन चाँदी र गहनाको -अन्दाजी मूल्य) - सुन केही, चाँदी केही
२३ नाम - हेमन्तप्रकाश ओली
टेक नाम - सुदर्शन
नगद - छैन
घर घँडेरी- -अन्दाजी मूल्यसहित) - एउटा घर र दुईवटा गोठ -२ लाख रुपियाँ अन्दाजी)
जग्गा -अन्दाजी मूल्यसहित) - ४१ रोपनी सिममात्र -करिब १५ लाख)
सामान र लजिष्टिकहरुको अन्दाजी मूल्य - भाँडा कुँडा, ओढ्ने ओछ्याउने र लुगासहित १० हजार)
सुन चाँदी र गहनाको -अन्दाजी मूल्य) - करिब ५ हजार

२४ नाम - देवेन्द्र पौडेल
टेक नाम - सुनिल
नगद - छैन
घर घँडेरी- -अन्दाजी मूल्यसहित) - छैन
जग्गा -अन्दाजी मूल्यसहित) - सगोल परिवारसहितको अन्दाजी ५ लाख पर्ने, छुट्टी भिन्न नभएको
सामान र लजिष्टिकहरुको अन्दाजी मूल्य - पार्टी कार्यको लागि बाहेक अन्य सामान छैन ।
सुन चाँदी र गहनाको -अन्दाजी मूल्य) - छैन
२५ नाम - नारायण प्रसाद शर्मा पौड्याल
टेक नाम - कमलप्रसाद
नगद - ३ लाख रुपियाँ अन्दाजी -घँडेरी वित्रि-बाट)
घर घँडेरी- -अन्दाजी मूल्यसहित) - २ लाख
जग्गा -अन्दाजी मूल्यसहित) - १८ लाख
सामान र लजिष्टिकहरुको अन्दाजी मूल्य - ३० हजार
सुन चाँदी र गहनाको -अन्दाजी मूल्य) - २० हजार
२६ नाम - लोकेन्द्र विष्ट मगर
टेक नाम - अभ्यास
नगद - छैन
घर घँडेरी- -अन्दाजी मूल्यसहित) - छैन
जग्गा -अन्दाजी मूल्यसहित) - छैन
सामान र लजिष्टिकहरुको अन्दाजी मूल्य - ३ हजार रुपियाँ जति
सुन चाँदी र गहनाको -अन्दाजी मूल्य) -
२७ नाम - हितराज पाण्डे
टेक नाम - उत्तम
नगद - छैन
घर घँडेरी- -अन्दाजी मूल्यसहित) - १ रोपनी जग्गामा बनेको घर, करिब २ लाख पर्ने
जग्गा -अन्दाजी मूल्यसहित) - २ रोपनी ६ आना खेत र करिब १० रोपनी पाखा जग्गा, करिब २ लाख रुपियाँ पर्नेर् ।
सामान र लजिष्टिकहरुको अन्दाजी मूल्य - करिब ६० हजार
सुन चाँदी र गहनाको -अन्दाजी मूल्य) - रु १ लाख ४ हजार
अन्य - २०६० सालमा चितवनको घँडेरी बेचेर आएको नगद रु २ लाख १० हजार त्यतिखेर नै कमाण्ड कार्यालय माप-र्त पार्टीमा बुभ-ाइएको ।
२८ नाम - पम्प-ा भुषाल
टेक नाम - विद्युत
नगद - छैन
घर घँडेरी- -अन्दाजी मूल्यसहित) - एउटा काठमाडौंमा घर, मैले पाउने करिब १० लाख, अखामा एउटा घँडेरीबाट करिब १ लाख मैले पाउने ।
जग्गा -अन्दाजी मूल्यसहित) - १० लाख मध्धेबाट मैले पाउने करिब २ लाख
सामान र लजिष्टिकहरुको अन्दाजी मूल्य - करिब २५ हजार बराबर -परिवारको बाहेक)
सुन चाँदी र गहनाको -अन्दाजी मूल्य) - २.५ तोला -करिब ४० हजार)
२९ नाम - हिसिला यमी
टेक नाम - राहुल
नगद - रू.१२ हजार मात्र -मेरो खातामा) । साथै काठमाण्डौंको घर बेचेको र छोरीको अंश समेत रहेको करिब रू.१० लाख ।
घर घँडेरी- -अन्दाजी मूल्यसहित) -
जग्गा -अन्दाजी मूल्यसहित) - छैन ।
सामान र लजिष्टिकहरुको अन्दाजी मूल्य - पार्टीकै साधन श्रोत प्रयोग गरिएको ।
सुन चाँदी र गहनाको -अन्दाजी मूल्य) - करिब ३ ग्रामको सुनको टप मैले लगाएको छु, छोरीको छैन ।
३० नाम - गोपाल किराँती
टेक नाम - साइला
नगद - छैन
घर घँडेरी- -अन्दाजी मूल्यसहित) - छैन
जग्गा -अन्दाजी मूल्यसहित) - छैन
सामान र लजिष्टिकहरुको अन्दाजी मूल्य - मोबाइल, घडी, कपडा, भ-ोला रु १२ हजार
सुन चाँदी र गहनाको -अन्दाजी मूल्य) - छैन
अन्य - सन् १९९८ मा ६० हजार बराबरको घर जग्गा पार्टीमा बुभ-ाइएको छ ।
३१ नाम - धर्मेन्द्र बाँस्तोला
टेक नाम - कञ्चन शर्मा
नगद - छैन
घर घँडेरी- -अन्दाजी मूल्यसहित) - छैन
जग्गा -अन्दाजी मूल्यसहित) - कैलाली टिकापुरमा ५ कठ्ठा, भाइको जमीन मेरो नाममा भएको, मुल्य अन्दाजी १ लाख, विद्ययपुर ३ सुर्खेतमा ९ रोपनी, पार्टीको र परिवारको नाममा रहेको । मुल्य अन्दाजी १ लाख
सामान र लजिष्टिकहरुको अन्दाजी मूल्य - छैन
सुन चाँदी र गहनाको -अन्दाजी मूल्य) - छैन
नोट - व्यत्ति-गत सम्पत्तिमा श्रीमतीले आप-ुसँग रहेको २५ हजार र गहना आप-ु पूर्णकालिन हुँदा जिल्ला पार्टी सुर्खेतलाई बुभ-ाएको ।
३२ नाम - खड्ग ब. विश्वकर्मा
टेक नाम - प्रकाण्ड
नगद - छैन
घर घँडेरी- -अन्दाजी मूल्यसहित) - दुबै घर शाही सेनाले जलाएको, घँडेरीको मूल्य ३० हजार अन्दाजी
जग्गा -अन्दाजी मूल्यसहित) - १ लाख ५० हजार
सामान र लजिष्टिकहरुको अन्दाजी मूल्य - घर जल्ने बेलामा जलेको
सुन चाँदी र गहनाको -अन्दाजी मूल्य) - छैन
३३ नाम - राम कार्की
टेक नाम - पार्थ क्षेत्री
नगद - ५० हजार
घर घँडेरी- -अन्दाजी मूल्यसहित) - २० लाख
जग्गा -अन्दाजी मूल्यसहित) - १६ लाख
सामान र लजिष्टिकहरुको अन्दाजी मूल्य - १ लाख ५० हजार
सुन चाँदी र गहनाको -अन्दाजी मूल्य) - २० हजार
३४ नाम - इन्द्रमोहन सिग्देल
टेक नाम - वसन्त
नगद - करिब १० हजार
घर घँडेरी- -अन्दाजी मूल्यसहित) - अर्ध पक्की घर, अन्दाजी ५० हजार
जग्गा -अन्दाजी मूल्यसहित) - खेत ५ रोपनी, पाखो ७ रोपनी, पहाडमा अन्दाजी मुल्य रु १ लाख ५० हजार
सामान र लजिष्टिकहरुको अन्दाजी मूल्य - कपडा, भाँडाकुँडा अन्दाजी २० हजार
सुन चाँदी र गहनाको -अन्दाजी मूल्य) - श्रीमती र छोरीको नाक, कानमा लगाएको करिब १ तोला, अन्दाजी मुल्य रु १५ हजार
३५ नाम - लेखराज भट्ट
टेक नाम - राकेश
नगद - छैन
घर घँडेरी- -अन्दाजी मूल्यसहित) - १ रोपनी ३ आना
जग्गा -अन्दाजी मूल्यसहित) - २०/२५ लाख
सामान र लजिष्टिकहरुको अन्दाजी मूल्य - १ लाख
सुन चाँदी र गहनाको -अन्दाजी मूल्य) - छैन

जनपरिषद्

िघोषणा मिति ः ८ मंसिर २०५८
संख्या ः ४१ सदस्यीय -४ स्थान बा“की)
संयोजक ः बाबुराम भट्टर्राई
सह-संयोजक ः कृष्णबहादुर महरा
सचिव ः देव गुरुङ
सदस्यहरू ः
१. टोपबहादुर रायमाझी २. हरिभक्त कंडेल ३. अग्निप्रसाद सापकोटा
४. मणि थापा ५. रवीन्द्र श्रेष्ठ ६. वर्षान पुन ७. चन्द्रप्रसाद खनाल ८. शक्तिबहादुर बस्नेत ९. हिसिला यमि १०. रेखा शर्मा ११. जयपुरी र्घर्ती १२. श्रीराम ढकाल
१३. खड्गबहादुर विश्वकर्मा १४. लेखराज भट्ट १५. रामचरण चौधरी १६. पर्ूण्ाबहादुर र्घर्ती मगर १७. नन्दकिशोर पुन १८. हितराज पाण्डे १९. सन्तु दर्राई २०. शिवराज गौतम २१. सुरेश आले मगर २२. पम्फा भुसाल २३. तिलक परियार २४ झक्कुप्रसाद सुवेदी २५. खोपबहादुर कंडेल २६. हितबहादुर तामाङ २७. दिलकुमार प्रजापति
२८. कुमार दाहाल २९. मुक्ति प्रधान ३०. चतुरमान राजवंशी ३१. जयकृष्ण गोइत ३२. गोपाल खम्बु ३३. भक्तराज कन्दङ्वा ३४. रेशम चौलागाई ।
नोट ः संयुक्त क्रान्तिकारी जनपरिषद्को केन्द्रीय तदर्थ समितिबाट विभिन्न समयमा रेखा शर्मा, खोपबहादुर क“डेल र मुक्ति प्रधानलाई हटाइएको छ भने रिक्त पदहरूमा मातृकाप्रसाद यादव, सन्तोष बुढामगर, बासु शाक्य र खिमलाल देवकोटालाई थपिएको छ ।
२. प्रादेशिक जनसरकार
-क) मगरात स्वायत्त गणतन्त्र
घोषणा मिति ः २५ पौष ०६० ।
स्थान ः थवाङ, रोल्पा
सभामुख ः शरुण बाठामगर
उपसभामुख ः टीका बुढाथोकी
अध्यक्ष ः सन्तोष बुढामगर
उपाध्यक्ष ः गणेशमान पुन मगर
सदस्यहरू-
१. कमला रोका मगर २. किमबहादुर थापा ३. नेवबहादुर के.सी.-शहादत) ४. उमा भुजेल ५. तेजमान र्घर्ती -शहादत) ६. दीपक के.सी. ७. धनेश्वर पोख्रेल,
८. कृष्ण धमला ९. मंगल वि.क. १०. कर्ीर्तिबहादुर पुन ११. नन्दबहादुर बुढा
१२. वसन्त र्घर्ती १३. नेवबहादुर कु“वर १४. जुनकुमारी बुढा १५. खुमा सुवेदी
१६. विमला के.सी. १७. सन्तोषी वि.क. १८. नरबहादुर पुन १९. चन्द्रबहादुर बुढा
२०. पार्वती मगर २१. रेशम पुन मगर २२. चन्द्रबहादुर वि.क. २३. कुलानन्द गिरी २४. ठाकुर नेपाल, २५. दीपक चर्ती २६. रूपा वि.क. रहनु भएको छ ।
नोट ः जम्मा २९ सदस्यीय र १ सदस्य खाली ।
-ख) भेरी-कर्ण्ााली स्वायत्त गणतन्त्र
घोषणा मिति ः ५ माघ, ०६० ।
स्थान ः जु“गाथापाचौर, जाजरकोट ।
अध्यक्ष ः खड्गबहादुर वि.क.
उपाध्यक्ष ः कालिबहादुर मल्ल
सदस्यहरू ः
१. ऋषि गौतम २. रामबहादुर बोहोरा ३. ज्ञानु बस्नेत ४. विष्णुबहादुर वि.क. ५. टेकबहादुर रावल ६. गजेन्द्र महत ७. थीरबहादुर कार्की ८. नैनप्रसाद पहाडी
९. प्रेमबहादुर रोका १०. अमरबहादुर वि.क. ११. कमल थापा १२. नवराज सिंह
१३. छिरिङ्ग दम्दुल लामा १४. सीता नेपाली १५. सरस्वती पाण्डे १६. नवराज धामी १७. सोनाम ग्याल्जेन लामा १८. नरेश भण्डारी १९. गणेश सलामी हुनुहुन्छ ।
नोट ः जम्मा २५ सदस्यीय -४