5671694 « WordPress.com Tag Feed

नारायणहिटी, म्युजियम र औपा

prativanepal — Sat, 05 Jul 2008 14:42:27 +0000

नारायणहिटी, म्युजियम र औपा

अभि सुवेदी

एउटा मनुवा कही“ पश्चिमी जगतबाट नेपाल हर्ेन आयो । यो पत्रकार मैले मेरा अनेकौ“ पश्चिमी मित्रका विचार र चिन्ताबाट निकालेको औसत पात्र हो । त्यसैले उसलाई म छोटकरीमा औपा भन्छु अबदेखि । औपाले नेपालको राजनीतिक उथलपुथलबारे धेरै सुन्यो, पढ्यो अनि आउ“ने-जानेले बयान गरेको सुन्यो । उसले अघि पढेका र सुनेका किताबमा नेपाल पल्टाएर हेर्‍यो । अलिअलि भै“चालो गइरहेको देख्यो ती पृष्ठहरूमा । एडवार्ड सइद भन्ने प्यालेस्टिनी अमेरिकी मान्छेले प्राचीवाद -ओरिएन्टालिज्म) भनेर लेखेको अनुच्छेद फेरि पढ्यो औपाले । तिनले लेखेका थिए, पश्चिमी मुलुकमा प्राचीको चित्र आफूलाई मात्र मिल्ने गरी खिचिएको हुन्छ । थालमा सजाएर भोजन कसैले ल्याइदिएजस्तो प्राचीको कुरा गर्ने विद्वान्ले टक्क मिलाएर किताबमा लेखिदिएको हुन्छ त्यो । प्राची यस्तै हुन्छ, यत्ति जाने पुग्छ भनेर लेखेको हुन्छ ती किताबमा । पश्चिमबाट मानिस त्यही ज्ञान लिएर आउ“छन् यतातिर । सोझै पढेको विषय हर्ेन आउ“छन् । भेटेनन् भने भन्छन् होइन, ठ्याक्कै किताबमा लेखेजस्तै रहेछ यतातिर । कस्तो मिलाको ए त्यो लेख्ने विद्वान्ले । ती तिनका विद्वान् र पर्यटक अनि औपनिवेशिक कालका अनुसन्धाताले लेखेका अक्षरब्रह्ममा विश्वास गर्छन् । अक्षर अब चलायमान छन् । तर किताब हर्ेदाहर्ेर्दै अक्षरहरू भुइ“मा खसेर सलह जस्तो भाग्न थालेको ती देख्तैनन् । उनै किताबका ज्ञानको कलेवर चिरिएको ती देख्तैनन् ।औपाले पनि त्यस्तै प्राचीवादी धारणा पढेको थियो । हु“दाहु“दा उसले राजनीतिका पनि प्राचीवादी चिन्ता पढेको थियो । पछिल्ला शताब्दीमा पश्चिमी ज्ञानमण्डलमा कार्ल मार्क्स भन्ने मानिसले धेरै प्रभाव जमाए । औपालाई थाहा छ । त्यस्तै अर्का अस्टि्रयाली यहुदी सिग्मन्ड प|mोइडले झन् घुमाइ-घुमाइ प्रभाव जमाएको उसले पढेको थियो । अहिले पछि आएर ती प|mोइडलाई उत्तरसंरचनावादी मनोव्ौज्ञानिक प|mान्सेली जाक लका“ले अर्कै सर्न्दर्भमा जागरुक गराएको पनि पढेको थियो । औपाले आधुनिक कालका आत्मकेन्द्रित काल्पनिकी र त्योस“ग जोडिएको गाम्भर्ीय विषयमा पढेको थियो । त्यो आत्मकेन्द्रित चेतना मेरा साधु दाजुको जस्तो लाग्ने मलाई त कहिलेकाही“ । म छु र मेरा चेतना छन्, ती बोझिला छन् र जगतले त्यस्ालाई हेरोस् भन्ने उनको चिन्ता थियो । त्यो चेतनाले उनलाई धेरै गा“ज्यो भने ती डन्क्विक्जट् भन्ने किताब पढेर बहादुरी गर्न जाने मध्ययुगको स्पेनी उपन्यासको पात्र जस्ता हुन्थे । तिनले त्यस्तै यात्रा गरे । भएन भने ती खण्डित चेतनाको कलेवर लिएर अर्द्धमुदित आ“खा पार्दै र लामो सास फर्ेर्दै स्वनिर्मित तर जगतको निम्ति अदृश्य सहिद हुन्थे । अनि औपाले पढेको थियो उनीहरूका साधु कान्छादाजु जस्ता पात्रका गाम्भर्ीयहरू भत्किएर हांस्यास्पद भएका छन् त्यतातिर । तिनका एकलवादी चिन्तामा जगतले ध्यान दि“दैन । चिन्ता भने हुन्छ तर त्यस्ता चिन्ता अनेकौ“ आकारमा बनिएर बजारमा आइसकेको अवस्थाका उसले कुरा बुझेको थियो । उत्तरआधुनिक, उत्तरपु“जी नानाथरिका नाम थिए त्यस अवस्थाका । उसले जानेको थियो । त्यस विषयमा बामे र दामेका गतिला बहस पनि उसले पढेको थियो ।

उसले पढेको र बुझेको एउटा अर्को कुरा थियो । मलाई त्यसमा चाख छ । औपाले पढेको थियो माओवादी छापामारले नेपालमा युद्ध गरेको दस वर्षभयो । तिनको सफलताले भय जन्माएको समाज छ । भारततिर नक्सालवादी र छत्तीसगढका अहिलेका तिनका उत्तराधिकारीले भारतमा एउटा भय जन्माएकै छन् । नेपालमा कुनै पनि राजनीति भारतको ज्ञान र र्समर्थनबिना चल्दैन, उसले पढेको थियो । माओवादी आन्दोलनले औपा चकित परेको थियो । ऊ एकाध पटक नेपाल आएर सिनास र अरूतिर सेमिनार दि“दै हि“डेको थियो । मण्डला बुक्प्वाइन्टमा भेला हुने राजनीतिशास्त्रीलाई उसले भनेको थियो अब मैले भनेको हेरौंला, यी माओवादीलाई बन्दुकले मात्र सिध्याउन सक्छ । तिनको काल्पनिकीमा अफगानिस्तानका पहरा र खो“चमा प्रलयको आवाज निकालिरहेका विस्फोट र बन्दुकका आवाज थिए । इराकमा दिनदिनै उठेको प्रलय अग्नि अनि त्यस क्रूर ज्वालामा अनाहक ध्वस्त भएका नरनारीको चित्र थियो उस्ाको मानसमा । मध्यपर्ूवको आकाशमा उड्ने विमानका सदृशी थिए उसको मनको आकाशमा । ऊ त्यही चेतनाले प्लावित थियो । उसले मलाई सुटुक्क भनेको थियो- तिमी कविता, नाटक लेख्ने भन्छौ आफूलाई तर यसो साहित्यिक निवन्धभित्र राजनीति पनि ठोक्ता रहेछौ । सुन मेरो कुरा । माओवादी र नेपाली का“ग्रेसको मिल्ती हु“दैन । अनि यो विरोधाभास र द्वन्द्वको समाधान एक बेबीकिङ नामधारी राजसंस्था हो । ऊ गिरिजाबाबुको "ओबिचुअरी" अर्थात् मरेपछि लेख्ने शोकसङ्कथन लेख्न आएको थियो दर्ुइ वर्षघि ।

मैले भने, औपा त्रि्रो मन अलिक गडबड छ कि कसो हो । हि“ड मस“ग । म तिमीलाई बूढानीलकण्ठै मास्तिरको बिपासना गर्ने ठाउ“मा पुर्‍याइदिन्छु । म त बस्तिन तर तिमी बसेर ध्यान गर । दसै दिनको कुरा हो । ऊ चकित परेको थियो । उसले भनेको सम्भिmन्छु- म त्रि्रा समस्या समाधान गर्न आएको तिमी मेरो समस्या समाधान गर्ने भन्छौ । कुरा खाप्चे पर्‍यो । मैले कल्पना गरे“, ध्यान गर्दा यस औपाका मनका बन्दुकका गर्जन कहा“ बिलाउलान् । यसको मनका विस्फोट कसरी एकाएक निष्त्रिmय होलान् । यसको मनको आकाशमा नित्य उड्ने "सोर्टिस्" का सदृशीहरू एकाएक मध्यआकाशमा कहा“ हराउलान् र । यसका प्राचीवादी ज्ञानका उथलपुथल एक्कासि कसरी शान्त होलान् र । सोचे“, यस्ता आन्दोलित मानिसका मनको शान्ति भनेको शक्तिका सपनाका बन्दीगृहमा थुनिएको, सुनुवाइ कहिल्यै नहुने एक प्रमेथियसको नाम हो ।

औपा अहिले नेपालमा आएको छ । कुरा त्यहा“बाट सुरु भएको हो । उसले मलाई एक दिन भन्यो, तिमीले अमेरिका जाने भिसा पाएनछौ । पढेको थिए“ । मलाई कुदीले भन्यो । अब फेरि दर्खास्त दिन सक्छौ । नेल्सन मण्डेलाको अमेरिका भ्रमणमा आतङ्ककारी भनेर लागेको प्रतिवन्ध उनको नब्बे जन्म दिनको उपहार स्वरूप खोलियो । तिमीले त एकाध आपmना विचार लेखेका मात्र त हौ नि । म मिलाउ“छु ल । एप्लाई गर उ तिमी त केही पनि होइनौ नि । एउटा मास्टर न हो । मैले औपालाई केही भन्नु आवश्यक थिएन । यस्ता मानिसलाई यो भूमण्डलीकरणमा दिने उत्तर भनेको मौनता र निरपेक्षता हो । एक सक्रिय मौनता । आपmनो मुलुकलाई विश्वको आकर्षा बनाउने र बनाइरहने सामर्थ्य भएका पश्चिमी देशका सीमा लक्ष्मणरेखा हुन् । त्ार अलिक फरक । सीमान्त मानिसका ती रेखा पार गरिरहने चिन्ताले अर्को विश्वको मूल काल्पनिकीको कलेवर बनिएको हुन्छ । धेरै सोचेपछि त्यो जान खोजिएको मुलुक एक सपना, एक जादू, एक मुक्तिको भ्रम र एकल यथार्थ हुन्छ ।

औपालाई नारायणहिटी दरबार राजा ज्ञानेन्द्रलाई निकालेपछि म्युजियममा परिणत गरेको खबरले धेरै चाख लागेको छ । औपाको चाख र हाम्रो "संग्रहालय" भन्ने चाखमा ठूलो अन्तर छ । हामीले बुझेको म्युजियम र औपाले बुझेको म्युजियममा व्याख्याको अन्तर छ । इतिहास र शक्तिको व्याख्या । विषय ठूलो छ । अलिकति मैले बुझेको भन्छु । पश्चिमी औपनिवेशिक शक्तिको सैनिक सामर्थ्य उन्नाईसौ“ शताब्दीदेखि सकि“दै गयो । विश्व नियन्त्रण गर्ने सपना अब कहा“ लगेर राख्ने समस्या भयो । एर्डवर्ड सइदको प्राची अनौठा कुराले भरिएको भूखण्ड हो । अब त्यसको चित्र कसरी कहा“ राख्ने उनीहरूलाई समस्या भयो । अर्को चिन्ता जितको थियो । अनि उनीहरूले म्युजियमलाई त्यो शक्तिको केन्द्रमा परिणत गर्ने निधो गरे । त्यो यस्तो ठाउ“ भयो जहा“ आफूले छा्ड्नुपरेका साम्राज्यका मूल स्पन्दन बुझाउने वस्तु राखिन्छन् । आफूले त्यस मुलुकमा चकचकी गरेका बिम्ब राखिन्छन् । सबभन्दा ठूलो कुरा ज्ञानको केन्द्र बनाएर फेरि अर्को शक्तिस्रोतको रचना गर्ने चिन्ता भयो त्यसमा । बनाए उनीहरूले । उनीहरूले कुरा बुझेकै हुन्, मान्नर्ुपर्छ । सङ्कलन र सङ्कथनका एकसाथ कलेवर बनिए । तर जुन ठाउ“लाई म्युजियममा ल्याउन सकि“दैन त्यसलाई त्यही ठाउ“मा राखेर स्वप्नील अनि प्राचीवादी व्याख्या गरेर राख्ने उनीहरूको चिन्ता भयो । साङ्ग्रीला भन्ने चेतना त्यही हो । जापानी भिक्षु एकाइ कावागुची सय वर्षपहिले नेपाल, तिब्बत आएको विषयमा खोजी र व्याख्या गर्ने सिलसिलामा म टोकियो विश्वविद्यालयमा हु“दा औपा पनि त्यही“ थियो । हाम्रो निकै छलफल हुन्थ्यो । कावागुचीलाई उत्तरऔपनिवेशिक चित्र विनिर्माण गर्ने हिरो भनेर मैले द ट्रेस्पासिङ इन्साइडर -१९९९) भन्ने किताब छपाए“ । औपालाई मेरो म्युजियम र शक्तिको उत्तरऔपनिवेशिक व्याख्याले यस्तो पिनास भयो कि उस्ाले त्यो किताब मेरो अगाडि पmया“किदियो । निकै काल चिठी लेखेन । तर जे होस् पढ्यो । कुरा धेरै रहेछन् म्युजियम र शक्तिका । बुभmदैछौ“ । तर नारायणहिटीलाई म्युजियम बनाउने नेपाली चिन्ता निष्पृह संग्रहालयका चिन्ता मात्र हुन् त - इतिहासकार ज्ञानमणि नेपालका कान्तिपुरका लेख मूल्यवान छन् यस ज्ञानका लागि ।

तर औपाको काल्पनिकीलाई बिर्सन सकि“दैन । हु“दैन । हाम्रा शक्तिका इतिहासमा पनि संग्रहालय शक्तिस“ग नजोडिएका होइनन् । ती शक्तिशाली र शक्ति उपासकका कथाका दृष्टिगोचर इतिहास हुन् । त्यहा“ इतिहास बङ्ग्याउने ऐतिहासिकी हुन्छन् । तिनमा सामन्ती युगका बिम्बका उहापोह हुन्छन् । सोझासादा नरनारीलाई टुलुटुलु हर्ेन लगाएर निर्मित राणा र शाह शासकका महल, उद्यान र वास्तुकलामा म्युजियमलाई लिएर औपाहरूले रचना गरेका शक्तिका सपनास“ग साम्य हुने धेरै चिज छन् । अब हामी यो म्युजियमलाई लिएर किन यति उत्तेजित छौ“ त - हामीलाई नारायणहिटी शक्तिको एक युगान्तकारी केन्द्रका रूपमा रहेको छ । हामी नारायणहिटी म्युजियमले उत्तेजित हुने कारण हाम्रो रहस्यवादको पर्दा च्यातिनुमा मात्र छ । हामी सामन्ती युगका निर्मित शक्तिरचनाका काल्पनिकीबाट पूरै मुक्त छैनौं । हामी हाम्रा सामन्ती शासकका निर्मित कलेवर, महल, मर्ूर्ति अनि उद्यानहरूले हतप्रभ हुने मनोग्रन्थीबाट पूरै मुक्त भयौ“ त - प्रश्न छन् । काठमाडौं वा नेपालमण्डलको सुन्दर परिवेशका रूख, खाली ठाउ“, उद्यान र हरितभूमि सबै सिध्याएर हामी पुराना महल र उद्यानमा गएर भन्न थालेका छौ“- लौन हामीलाई एउटा राम्रो, एकाध रूख भएको, हरियो चौर भएको अनि सास फर्ेन पाउने ठाउ“ चाहियो । त्रि्रो यो उद्यान देऊ न †

औपाले सडकमा डङ्गुर फोहोर देखेको छ । यसको अप्रिय गन्ध होटलको तेस्रो तलामा पनि थाहा पाएको छ उसले । उसका तर्क र प्राचीवादका आधार सकिएका छैनन् । नारायणहिटी संग्रहालय अहिले एउटा सम्भावना भएको भविता हो । त्यो रहस्य हो । जुन दिन त्यो पूरै खुल्छ हामी हाम्रा बदाम, पिक्निकका प्लास्टिक, परिवार नियोजनका साधन अनि पुराना अखबार लिएर हूलका हूल पस्नेछौ“ त्यहा“ । शक्तिशाली र शासक दलका मानिसले त्यहा“ भागबन्डा गर्नेछन् । केही हिसिमरू घरहरू पनि बन्लान् । रूख काटेर केही जग्गा भवन निर्माणका लागि तयार गरिने छन् । तर एक छेउमा एउटा संग्रहालय भने रहने छ । भारतीय पर्यटकको घुइ“चो लाग्ने छ । छन् सम्भावना सबै खाले ।

औपा र म बाहिर घुमेर नारायणहिटी हर्ेर्दैछौ“ । निकै महिना पहिले चुनिएको संविधानसभा अर्को एउटा ठूलो घरभित्र अनिर्ण्र्ााो बन्दी भएको छ । राष्ट्रपति र पिताका सपना यतातिर पनि उडे होलान् । उड्दै होलान् । तर यो गोरखाको राजवंशलाई हामीले खाली गराएको नारायणहिटी हाम्रा दिशाहीन शक्तिका चिन्ताको एक रूपक भएको छ । औपा र म हामीले साझा बुझेको रित्तो आकाश रेलिङभित्र नियालेर हेर्र्छौ“ ।

राष्ट्र नअटाउने छातीहरू

prativanepal — Sat, 05 Jul 2008 14:29:40 +0000

राष्ट्र नअटाउने छातीहरू !

मोदनाथ प्रश्रति

निरंकुश राजतन्त्रविरुद्ध लाखौं जनता सडकमा उत्र“दा लाग्थ्यो, जनताको एकता अजेय छ । नेपालमाथि अब कुनै मुलुकले बा“गो आ“खा लगाउन सक्ने छैन । तर अहिले सदनका दृश्य देख्दा लाग्छ- मानौं विभिन्न जंगलका कविला परस्पर युद्धको तयारीमा छन् । पर्ुखाहरू मिथिलाको नेमिकाननमा भेला भएर उद्घोष गर्थे- 'वसुधैव कुटुम्बकम् ।' लुम्बिनी र हिमाली क्ष्ँेत्रमा भेला भई बौद्धहरू आह्वान गर्दैछन्- 'जातपात-छुवाछुतको रोगबाट मुक्त होऊ † जातीय संकर्ीण्ाताबाट माथि उठ ।' अंग्रेजी उपनिवेशवाद विरोधी युद्ध मोर्चामा वीर योद्धा शंखघोष गर्थे- हामी बाइसे-चौबीसे सेन मल्ल आदिमा विखण्डित राष्ट्रलाई एकताबद्ध पार्छर्ाा, हिमाल, पहाड, तर्राईलाई फुट्न दि“दैनौं । कम्युनिष्ट नेता अझै पनि लाम लागेर गाउ“दैछन्- 'मानिसको अन्तर्रर्ााट्रय जाति हुनेछ ।'तर अहिले दलका चिन्तन र व्यवहार देख्दा लाग्छ उनीहरू पर्ुखाका विशाल चिन्तनलाई केबल भजन-कर्ीतनका विषय या ग“जडीका उडन्ते गानामात्र ठान्दैछन् । हजारौं वर्षघि हिमालको शिव संस्कृति र मिथिला संस्कृतिको घनिष्ट सम्बन्ध थियो । पाशुपत शस्त्रास्त्रले जनकका सैनिक सज्जित हुन्थे । तर्राईका गोठाला वाग्मती उपत्यकामा भरिएर गोपाल-महिषपालवंशी गणतन्त्र चलाउ“थे । मधेसका प्रत्येक संकटमा विदेह, शाक्य, कोलिय, मल्ल, लिच्छवी, कर्ण्ााटकवंशी आदिका विशाल शरणार्थी, जमातलाई हिमाल, पहाड र उपत्यकाहरूले स्थायी आश्रम दिन्थे । पहाडका गरिब, जनजाति, शोषित दासदासीलाई तर्राईले आश्रय दिन्थ्यो । तर्राई मधेसका व्यापारी-उद्यमी पहाड उक्लेर मौलाउ“दै आएका छन् । पहाडबाट तर्राई झरेर र भारतबाट भित्रिएर जग्गा जोती जीविका चलाउने साधारण किसानको दुःख र ठूला जमिनदारको हैकम पनि देशले देखेको छ । मुसलमानी आक्रमणमा भागेर पहाड उक्लने लाखौं मानिस पश्चिममा धानिन नसकी पर्ूव सिक्किम, दार्जिलिङ हु“दै आसाम बर्मासम्म फैलिएका कथा मिथ्या होइनन् ।

इतिहासदेखि वर्तमानसम्मका यी ज्यू“दा जाग्दा तथ्यतिर अहिलेका नेताको ध्यान पुग्नै छाडेको छ । उनीहरू न विगतको वास्तविकता सम्झन सक्छन् न आफ्ना अदूरदर्शी झोंक र हतार निर्ण्र्ााो बुद्धिले भविष्यमा आउन सक्ने भयंकर संकटहरूको अनुमान गर्न सक्छन् । पुष्पलाल भन्थे- मलाई नेवार नभन, मेरो जात थर नेपाली हो † सम्पर्ूण्ा जनता मेरा सगोत्री हुन् । सबै श्रमिक साथी हुन् । शोषणविहीन सशक्त नेपाल राष्ट्र मेरो लक्ष्य हो । तर पुष्पकमल 'प्रचण्ड' ले आ“खा चिम्लेर फर्मान जारी गरे- लिच्छवी कालभन्दा पुराना जातजाति थर र इलाकाका भुरे-टाकुरे सिंसिमे चिचिमे पालाका झन्डा -गणचिह्न) उठाऊ र आ-आफ्ना इलाकाका घेरा लगाऊ । मार्क्सले भनेको अन्तर्रर्ााट्रय जाति मिथ्या कल्पना हो । चीन, भारत, रूस, इरानजस्ता ठूला राष्ट्र सामन्ती विस्तारवादका प्रतीक हुन् । युरोपेली महासंघ मर्ूखताको जोडजाड हो । पृथ्वीनारायण र भक्ति थापाका मर्ूर्ति फुटाऊ, हिमाल-पहाड-तर्राईको अंशबन्डा लगाऊ ।

भारतमा अड्डा जमाएर बन्दुकको बलले स्थापित गरेको पुष्पकमल चिन्तन व्यवहारमा साकार हुन खोज्दैछ । बीउ रोपिसकेपछि समय क्रममा उम्रेर हर्ुकनु प्रँकृतिक नियम हो । तर इतिहासलाई उल्टो बाटोमा हिंडाउन खोजेपछि आफ्ना गर्जनपर्ूण्ा घोषणा सुल्टो बाटोमा लागेर साकार हु“दैनन् । नेकपाका संस्थापक पुष्पलालका विरुद्ध जाति र इलाकाका नारा घन्काए दर्ुइ तिहाई जनमत सजिलै आफ्नो पोल्टामा खस्छ-खस्छ, कमरेड पुष्पकमल गणतान्त्रिक नेपालका प्रथम राष्ट्रपति हुन्छन् हुन्छन् भन्ने चिन्तन, सल्लाह र सपना किन यति चा“डै भताभुङ्ग हुनथाले । शक्तिको बलमा जेपनि गर्न सकिन्छ भन्ने भ्रामक सोचलाई संविधानसभाका अल्पमत मधेसवादीले कसरी भीरको चिन्डो बनाउन खोज्दा रहेछन् । पहिले आफैं समस्या उठाउन प्रेरित गर्नु, समस्या जटिल रूपले उठेपछि तर्सेर झारा टराइका समाधान खोज्नु र त्यो समस्या पाकेर फुट्न थालेपछि टाउको समाएर रन्थनिनु राजनीतिका कथित शिखर नेतृत्वको विशेषताजस्तै हुन लाग्यो । २००७ मा राजा त्रिभुवनको पुनःस्थापनादेखि अहिलेको गणतन्त्र स्थापनासम्म पनि जर्ीण्ा रोग उकल्जिन छोडेन । चार महिना पुरानो फागुन १६ को 'मधेसी जनताको स्वायत्त मधेस प्रदेशको चाहना' स्वीकार्ने दलीय गठबन्धनको लवस्तरो निर्ण्र्ााअहिलेको गतिरोधको गलपासो हो भन्ने कसलाई थाहा छैन -

तर्राईमा चौंतीस प्रतिशत पहाडीमूलका नेपाली भाषी जनता र तेत्तीस प्रतिशत थारू मुसलमान, धिमाल राजवंशी आदिका भावना वास्तै नगरी आफूलाई मधेसी भन्ने तेत्तीस प्रतिशत जनताको एकोहोरो आग्रहलाई स्वाभाविक रूपले अस्वीकार गर्नुपर्ने आ“ट देखाउन नसक्नुको परिणाम हो वर्तमान अनधिकृत रोस्ट्रम घेराऊ । 'एक मधेस एक प्रदेश' को घातक माग कुनै हालतमा नस्वीकार्ने सतसठ्ठी प्रतिशत जनताको प्रष्ट भनाइ र भावनाको पूरै बेवास्ता गरेर राष्ट्र एवं नवजात गणतन्त्रलाई संकटमा पार्न पाइन्छ -

उज्जैनवासी कवि कालिदासले दर्ुइ हजार वर्षघि आफ्नो महाकाव्य 'कुमार सम्भवम्' को पहिलो श्लोकमा विशाल हिमालको गौरव गाथा गएका थिए । अधिकांश अग्ला शिखर समेटेको हाम्रो हिमाली शृङ्खलालाई विश्वको शिरताल भनिन्छ र यो संसारको आकर्षा केन्द्र रहेको छ । यो नेपालको मात्र गौरव नभई दक्ष्ँिण एसियाकै जीवनको आधार हो । हिमाल र पहाडबाट निस्केका नदीले विश्वको एक चौथाई जनसंख्यालाई जीवन दिएका छन् । त्यसको विशाल जलराशिबाट निस्कने जलविद्युत् र हिमाली पर्यटनले नेपाललाई चिताइनसक्नु जुन आम्दानी दिनेछ त्यतातिर तर्राईका सभासदको ध्यान पुगेको खै - अहिले समतल भूमिको अन्न र सजिलो यात्रामात्र देखाएर निहित स्वार्थका अल्पसंख्यकको एकाधिकारमा देशलाई जकेड्ने मर्ूखता जनताले सहन सक्छन् - बहुमतका आधारमा चल्ने लोकतान्त्रिक व्यवस्थामा एउटा संघ प्रदेशले अरू जम्मै प्रदेशको बाटोघाटो निकास छेक्ने र सदासदाका लागि आफ्नै घा“टी अ“ठ्याउने आत्मघाती कदम स्वीकार्य हुन सक्छ - घामजत्तिकै र्छलङ्ग यो नेपालविरोधी माग भारतका दक्ष्ँिणपन्थी नव उपनिवेशवादीहरूद्वारा आन्तरिक रूपले प्रेरित छ । राणाकालमा नेपाललाई अन्धकारमा राखी आफ्नो स्वार्थ पूरा गर्ने भारतका अंगे्रज उपनिवेशवादीको कपटी खेलले नेपाललाई कति शताब्दी पछाडि पार्‍यो - ०७ देखि जनता त्यसै अंग्रेजी संस्कारले छिमेकीलाई थिच्ने भारतीय प्रवृत्तिविरुद्ध संर्घष्ारत छन् । यति लामो संर्घष्ा गरेर गणतन्त्र ल्याएको फेरि आफ्नै तर्राईलाई आफैंलाई थुन्ने दर्ुगम पर्खाल बनाउन हो -

अहिले पनि दलका नेता स्पष्ट शब्दमा समस्या समाधान गर्ने यथार्थबाटो अ“गाल्नु सट्टा फेरि पनि लटरपटर तत्कालिक समाधान निम्ति शब्द मिलाउने खेलमा लाग्नु ज्यादै दर्दनाक र लज्जास्पद हो - नेपाल चार हजार वर्षन्दा पुरानो इतिहास भएको देश । यति लामो अवधिमा पनि जनतालाई एकताबद्ध हुन नदिई अनेक किसिमका जातपात र इलाकीय भावनामा फुटाएर राख्नुमा शासक वर्गको ठूलो स्वार्थ थियो । त्यो सामन्ती राजतन्त्रलाई उखेलेर मिल्काएपछि हामी फेरि अर्काे नव सामन्तवादको जालझेल र विभाजनमा फ“स्ने - यति लामो लोकतान्त्रिक, गणतान्त्रिक संर्घष्ापछि पनि फेरि हामीले आफूलाई जानीजानी जातिवादी र इलाकावादी बन्धनले बा“धेर गतिहीन पार्ने - पच्चीस सय वर्षघि संकर्ीण्ा जातिवादबाट उम्की विश्ववन्धुत्वको मानवतावादी सन्देश दिने बुद्धको देशका मानिसले फेरि आफैं त्यही गलपासो भिर्नु जस्तो मर्ूखता के होला -

आजका विश्वको चेतनामा पनि सिङ्गो मातृभूमिलाई आफ्नो छाती र दिमागमा राख्न नसकी इलाकीय र जातिवादी भ्रममा भट्कनु आफूलाई मधेसवादी, पहाडवादी, हिमालवादी जस्ता भुरे-टाकुरे प्रवृत्तिमा खसाउनु ठूलो दर्ुभाग्य हो । जसले सबै नेपाली र सिङ्गो राष्ट्रलाई आफ्नो ठान्न सक्तैन, त्यसले राष्ट्राध्याक्ष्ँ पदको दाबी गर्नु कति हास्यास्पद हो - हामी राष्ट्रिय एकतातिर अघि बढ्ने कि फेरि कविलातन्त्रतिर र्फकने -

मेरॊ बुढॊ

prativanepal — Fri, 04 Jul 2008 19:24:28 +0000

मेरॊ बुढॊ (ब्यङग्यात्मक सत्य घटना) गॊमा श्रेष्ठ ,इजरायल ।

जीबनकॊ बक्र चित्रलाइ हेर्दा प्रथम चरण जन्म,दॊश्रॊ चरण लॊभ ,माया र भॊक र अन्तिम चरण मृत्यु नै हॊ भन्ने कुराकॊ सत्यता झैँ यस जगतमा भएका सम्पूर्ण जीबित प्राणीकॊ समयचक्रमा पनि तिन चरण हुने ध्रुब सत्यताबाट हामी कॊहि पनि अनबिज्ञ छैनौँ हॊला । हरेक प्राणीहरू बालक, जबानि र बृद्द हुने प्रकृतिक नियम हॊ यसै बुढ्रयौलीकॊ संक्षेपीकरण बुढॊ भन्ने शब्दकॊ बारेमा मैले प्रशंगबत स्मरणात्म जानकारी लेख्न खॊजेकॊ हुँ , बुढापन भन्नाले अस्ताउँदाे घाम समेत हॊ भन्ने कुरा सबैले मनन् गरीरहेका हुन्छन् तर पनि यस उमेरमा अधिकतम लॊभ,मॊह,र मानसिक तनाबहरू बढ्रदै जानेछ ,यस्तै एक असल पत्निले आफ्नॊ पतिकॊ चिनारी अन्य नयाँ मानिसहरूकॊ अगाडी उहाँ मेरॊ बुढॊ भनेर चिनाउने चलन नेपाली समाजमा ज्यादै ब्यबहारीक मानिन्छ तर हाल आएर आधुनिक समाजका अनुन्यायी पत्नी हरूले आफ्नॊ पतिदेबलाइ माया गरेर डीयर भन्ने गरेकॊ र उक्त शब्दलाइ अलि परीमार्जन गरी सन्तान प्राप्ति पश्चातका दम्पतिहरूले एक अर्कामा मायालु पाराले फलानाकॊ बाबा वा आमा भनेर बॊलाउने गर्दछन् तर यता इजरायलमा यहि बुढा र बुढीहरू र असहायहरूलाइ इजरायल सरकारले बुढेशकालमा डाक्टरकॊ सल्लाह अनुशार बिदेशी कामदार राख्न पाउने अनुपति पत्र पाउदाँ रहेछन् फलस्वरूप केयर गीभरका रूपमा बिश्वभरका गरीब मूलुकहरू मध्यबाट हामी जस्तै इजरायलमा काम गर्न आउदछन् । यस्मा अधिकतम संख्या अन्तरगत फिलिपीन्स र दॊश्रॊमा नेपालीहरू नै मानिन्छ ,हाल आएर नयाँ नेपाली कामदार लाइ इजरायलमा भित्राउन अनुमति नदिए पछि भारत र श्रीलंका का कामदारहरू इजरायलका बुढा र बुढी हेर्न आउनेकॊ संख्यामा तिब्रता आइरहेकॊ छ । यस्तॊ अबश्थामा कतिपय नेपालीहरू पनि भारतकॊ राहदानि बनाइ यू.स. डलर दश हजार समेत तिरेर इजरायल भित्रने क्रम बढ्दै छ यस्ले कालान्तरमा ति नेपाली कामदारहरू प्रति बिबिध कानूनि समस्या ननिम्त्याउला भन्न सकिन्न । यसै गरी यहि बुढा,बुढी हेर्ने क्रममा अति शारीरिक एबं मानसिक तनाब हुन्छ भन्ने कुराकॊ ज्ञान केबल इजरायलमा केयरगीभरका रूपमा काम गर्नेहरूलाइ मात्रै अनुभब हॊला यस्तै मानसिक तनाब भएकै बेलाकॊ एउटा इजरायली डलर हजूरबा बुढाले एक जना नेपाली केयर गीभरलाइ साह् सतायछ र रिसले सहन नसके पछि उस्ले पनि त्यस बुढालाइ जथाभाबी नेपालीमै साला,गधा,कुकूर कहिल्यै मर्दैन भनेर कराएछ अचानक उत्तिनै खेर उक्त बुढाका सपरीवार त्यस बुढा बा लाइ भेट्रन आएछन र उक्त बुढाले सबै कुरा उस्का परीवारलाइ लगाएछ त्यस पछि उक्त नेपालीलाइ बॊलाइ तैले यॊ देबता जस्तॊ बुढॊलाइ नेपालीमा कराइस रे हॊ ल भन त्यॊ कुरकुर भनेकॊ के हॊ ? नेपालीमा ………..अब उस्लाइ अत्यास,बित्यास पर्यॊ र हतार हतार कुकुर भनेकॊ त नेपाली राम्रॊ ,असल मान्छेलाइ भनिन्छ भनेर झूठॊ बॊलेछ र त्यॊ दिनकॊ समस्या त जसॊ तसॊ टारेछ तर भॊलि ,पर्सि पल्टदेखि जब त्यॊ बुढाले उक्त नेपाली केयर गीभर केटालाइ बॊलाउथ्यॊ तब उ तत्कालै बॊलेन वा बुढॊका अगाडी आएन भने उक्त बुढॊले कति माया गरेर बॊ कूकुर बॊ बेबकाशा (come dog come please) भनेर बॊलाउन थालेछ……………………..

यस्ता छन नेपालीका सत्यता इजरायलमा यी त भए पुराना अलि बाठा नेपालिका बठ्याइ तर नयाँ त नयाँ काँचा भइहाले कॊहि नेपालबाट यहाँ आउने बित्तिकै अर्कॊ नेपाली ल्याउन सूरमा एजेन्सि धाएर पैशा डुबाएर हैरान अनि झन उसैलाइ केहि हिब्रॊ आउदैन नयाँ ल्याएकाहरूलाइ जसॊ भने नि केन [yes] भन्नु भनेर एक्लॊ बुढॊ मात्र भएकॊ नयाँ इम्प्लॊयरकॊमा काम गर्न पठाएछ त्यसपछि पहिला दिन इम्प्लॊयरले जे मागे नि केन

भनेर एक दिन त काटेछ अर्कादिन त्यॊ बुढाले खान मागेछ र उक्त नेपालीले केन हॊ की ए॓न भन्ने भुलेछ जति पल्ट इम्प्लोएर ले जे मागे नि एन भन्दै गएछ र इम्पालेयर रिसाएर सक्रानित(layer in Hebrew language) भन्न थालेछ त्यॊ नयाँ नेपाली बिचरा संक्रान्ति भन्ठानेछ र हतार हतार मलाइ फॊन गरेर सॊद्दैथियॊ के इजरायलमा नि सङ्ररान्ति ,मसान्त हुन्छ र ? संक्ररान्तिमा यॊ बुढालाइ के खान दिने ? उस्कॊ सॊधाइ सम्झेर म सात दिनसम्म हाँसिरहेँ….हासिरहेँ…………….. तर पख्नुस तपाइहरू हाँस्ने बेला अझै भा छैन , एकदिन तेलअभिबकाे बसपार्क निर उभिएर म एकजना साथीलाइ पर्खदै थिएँ अनि एउटा नयाँ जस्ताे देखिने नेपाली दाजु अाएर भाइ हाेलाेन जाने बस यहि राेक्ने हाे भनेर साेध्नुभयाे अनि मैले जबाफ दिएँ कहाँ हाे हाेलेन त छैन त मैले सुनेका खै घरवालाले लेखिदिएकाे ठेगाना छैन ? उस्ले एउटा सानॊ पेपर देखाउदै भन्याे यी हेर्नुस त HOLLON लेखेकॊ छ त अंग्रेजीमा अनि मैले थाहा पाएँ की यॊ नेपाली दाइलाइ थाहा रहेनछ परापूर्ब कालमा तानासहि सासक हिटलरले ६ मिलियन यहुदिहरू मारेकाले उस्कॊ नामकॊ पहिले अक्षर इजरायलीहरू उच्चारण समेत गर्न चाहदैनन् र हरेक अंग्रेजी अक्षर ‘ H ’ लाइ ‘ख’ कॊ उच्चारण गर्छन भनेर तसर्थ यॊ बास्तबिक्ता उक्त नेपाली दाइलाइ बाताउदै ,यस्कॊ उच्चारण हॊलॊन हैन खुलॊन हुन्छ ल, पर्खनुस म बस आएसी तपाँइलाइ देखाइदिन्छु ल भनेँ तर उस्ले भन्यॊ मलाइ अलि हतार छ अरू उपाय छैन , ठिकै छ यहाँ नेपालमा जस्तॊ बसमा ड्राइभर र कन्डक्टर हुदैनन् ड्राइभर भएकॊ ढॊका बाट चढ्रने र ड्राइभरले नै पैशा लिइ टीकट चढ्ने बितिक्कै दिनेछ पैशा ठीक्क पार्नुस बरू ………..उहाँले पैशा झीक्दै गरेकै बेलामा बस आयाे ल जानुस ल भने तर पढायॊ, गुनायॊ पाठ १६ दुना ८ भने झै त्यॊ नेपाली दाइ हतार हतार दौडेर गइ ड्राइभर भएकॊमा नगइ पछिल्लॊ ढॊका बाट बस चढ्न गयॊ तर पछाडी ढॊका बाट त यात्रुहरू उत्रने मात्र हॊ त्यसैले ड्राइभरले ढॊका लागाइदियॊ र उक्त नेपालीकॊ एउटा खुट्टा च्यापीएर झण्डै लडेर मरेन अनि मैले दौडेर गइ च्याप्प समातेर अगाडी ड्रइभर भाकॊ ढॊकाबाट चढाइदिएँ……………यस्तै छन् इजरायलमा सॊझा नेपालीहरू ……। नेपालीका बिचित्रता त अझैँ बाँकी छ, इजरायलकॊ……………………………..म भर्खर इजरायलमा पाइला टेकेकॊ मात्र थिएँ नयाँ भएकाले घर परीवार ,साथीभाइका खुब याद आउथ्यो र अधिकाँस फोन बुथमा गएर ६ मीनेटको होम कार्डले नेपालमा फोन गरीरहन्थेँ एक दिन म नेपाल फोन गर्दै थिँए यत्तिकैमा पल्लोपट्टी फॊन बुथमा एकजना नेपाली महिला पनि नेपालमा फॊन गरेर यसॊ भन्दै रहेछन्…….. हेर्नुस न बाबा, मेरॊ त बुढॊ नै परमधाम भयॊ आज, अब अगाडी कता जाने हॊ क॓ गर्ने हॊ ?पहिल्यकॊ क्या मज्जाकॊ मेरॊ बुढॊ थियॊ अब कस्तॊ पर्ने हॊ? म अर्कॊ नयाँ बुढाकॊमा गएपछि घर बाटै चॊरेर भे नि फॊन गर्छु नि अहिल्यै सडक छेउबाट फॊन गरेकाले राम्रॊ सुनुएन क्या राखेँ ल मेरॊ बुढॊ फेरी भेटौँला ,आइ लभ यू चूम्मा पनि चूम..अम..मा ल मेरॊ बुढॊ…………… भन्ने शब्द सुनेर त म तिन चक्कर खाएँ किन आफ्नै बुढॊ मर्दा नि त्यति धेरै खुशि कसरी हॊला ? आजै मरेकॊ रे सेता कपडा नि छैन बरू सट्टामा दुइ बित्तfकॊ कपडा पॊ छ शरीरमा…… यता बुढॊ मर्याछ रे फेरी अर्कॊ बुढॊ खॊज्दै रे उता नेपालमा पनि त बुढॊलाइ फेरी भेटौँला रे ……………………..कति रेछ हॊ यॊ केटीका त बुढा नि, न कतै चरीत्रहिन केटी त हैन ???

के रेछ यॊ बुढॊ भन्ने शब्द भन्ने कुराकॊ बारेमा सॊच्दा ,सॊच्दा मैले तिन लॊक चौध त्रीभुबन देखेँ …………………………………..अन्तमा धेरै समय पछि मात्र थाहा भॊ की यहाँका नेपाली केयर गीभरहरूले उनिहरूका काम गर्ने इम्प्लॊयरहरूलाइ मेरा बुढा वा बुढी भन्ने बॊलिचालिकॊ भषा पॊ रहेछ ।

क्रमश ः………………………………………………….

जीवनको मूल्य

prativanepal — Wed, 02 Jul 2008 18:43:08 +0000

जीवनको मूल्य

रामेश्वरी पन्त

पोखरामा एउटा साहसी बालक कमल नेपालीले मृत्युको मुखबाट एक अपरिचित बच्चीको ज्यान बचाइरह“दा बुटवलकी जुना सुनारले विष सेवन गरी आफूसहित आफ्ना १६, १४ र ११ वर्षा तीन सन्तानको ज्यान लिएको खबर सुन्दा ममात्र होइन, जोकोहीको मन स्तब्ध भयो होला ।सर्ुकर्म गर्‍यो भने त्यसको फल स्वतः प्राप्त हुन्छ । साहसपर्ूण्ा कार्यले आज कमल नेपाली र उनको परिवारको कायापलट भएको छ । हिजोसम्म धूलोमाटोमा खेल्दै डुलिरहने कमल नेपाली आज सबैको आ“खाको नानी बनेका छन् । साहसीको लागि उमेरको सीमा हु“दैन । कमलले यही देखाइदिए । उनको साहसले दिएको सन्देश अपर्ूव छ । मानव कल्याणभन्दा ठूलो धर्म र महान कर्म अरू केही रहेनछ भन्ने जीवन्त नमुना बनेका छन्, कमल ।

असार ११ गतेदेखि कमल नेपालीको साहसले मात्र छोएन, बुटवल सालघारीकी जुना सुनारको परिवारमा घटेको हृदयविदारक घटनाले त्यति नै विचलित बनाइरह्यो । विश्वास गर्न मुस्किल थियो, कसरी एउटी आमाले आफ्नै सन्तानको ज्यान लिन सक्छे - कुन बाध्यताले त्यति कठोर निर्ण्र्ाालिनपुगी ऊ - लोग्नेस“गको झगडाले गर्दा रिसको झो“कमा सबै छोराछोरीलाई विष खुवाई, आफू पनि मरेकी भन्ने हल्ला सबैतिर थियो । बाबु बेहोश अवस्थामा अस्पतालमा रहेका र अनुसन्धान जारी रहेकोले हल्लालाई सत्य मान्न सकि“दैन्थ्यो ।

मुस्किल भए पनि विश्वास गर्नैपथ्र्यो, किनकि चार-पा“च वर्षघि भैरहवाकै प्रतिष्ठित र सम्पन्न परिवारकी एक आमाले लोग्नेको ज्यादतीका कारण आवेशमा आई दुवै सन्तानलाई काखमा च्यापेर मट्टतिेल खन्याएर आगो सल्काइन् । आफूसमेत ती अबोध सन्तानको ज्यान लिइन् । आमा जीवनदायिनी शक्ति हो, आवेशमा आएर आफ्नै सन्तानको जीवन लिएपछि त्यस्ती आमाप्रति सबैको मनमा घृणाँ जाग्नु स्वाभाविक हो । यस्तो कार्य जघन्य अपराध हो । यस्ता घटनामा आमालाई मात्र दोषी ठहर्‍याई घटना साम्य पार्ने र सजिलै बिर्सिने परिपाटीले समाज र कानुनको कमजोरी देखाउ“छ । गरिबी होस् या घरेलु हिंसा सहन नसकेर होस्, बालबच्चासहित खोलामा हामफालेर अथवा विष सेवन गरेर आमाहरूले आत्महत्या गरेका घटना सुनिने गर्छ । तर आफैंले जन्माएका सन्तानलाई मृत्युको मुखमा पुर्‍याउन आमाहरूलाई विवश तुल्याउने कारक तत्त्वतिर न कानुनले चासो देखाउ“छ, न समाज र मानवअधिकारका पक्षपातीहरूले । नैराश्यता र रिसको आवेगमा गरिने यस्ता निर्ण्र्ाानिश्चय नै कायरतापर्ूण्ा हुन् । तर घटना घट्नु पछाडि लुकेका कारकहरूको जरो पत्ता लगाउनर्ुपर्छ । भविष्यमा पुनः यस्तो कतै दोहोरिन नदिन सरकार, समाज र मानवअधिकारवादीको ध्यान पुग्नु जरुरी छ ।

सोह्र-सोह्र वर्षम्म दुःख गरी हर्ुकाएर जवान बनाएका सन्तानलाई मृत्युको मुखमा धकेल्न बाध्य हुने जुना सुनारजस्ता आमा फेरि कतै नभेटिउन् । यस्ता घटनाको जरैसम्म पुगेर अनुसन्धान र विश्लेषण गरिनर्ुपर्छ ।

जुना सुनार परिवारको घटनाले धेरै बिथोल्यो । विस्तृत जानकारीका लागि मैले असार १४ गते बुटवलकै एकजना प्रहरी अधिकृतस“ग फोनमा कुरा गर्दा उहा“ले उक्त घटना अनुसन्धानक्रममा मृतकका घरबाट एउटा सामूहिक 'सुसाइड लेटर' प्रहरीको हात परेको बताउनुभयो । पत्रमा बाबु सुस्त मनस्थितिका रहेका र गरिबीका कारण जीवन धान्न गाह्रो परेकोले सामूहिक सल्लाहमा विष सेवन गरी आत्महत्या गरेको उल्लेख छ रे । पत्रमा कसैलाई कारबाही नगर्नु भनी १६ वषर्ीया छोरी पुनम, १४ वषर्ीया छोरी सोनम र ११ वषर्ीय छोरा विपिनको नाम लेखिएको पाइएको प्रहरीले बताउनुभयो । काम गरेर खान सक्ने उमेरका चारैजनाले आत्महत्या गर्न प्रेरित गर्ने शक्ति कहा“बाट आयो - के गरिबीबाट भाग्ने उपाय मृत्युमात्र हुनसक्छ - कर्म गर्न नसकेर आवेशमा मृत्यु रोज्नेलाई कमल नेपालीको साहसले धिक्कार्दैन -

जुना सुनार परिवारको कायरतापर्ूण्ा मृत्युबारे कुरा गरी फोन राखेको केही बेरमै प्रहरीले फोन गरेर हा“स्दै भन्नुभयो- "हजुरले त्यति धेरै चिन्ता लिनु पर्दैन दिदी, मकहा“ अहिले एउटी साहसी महिला आफ्ना तीन छोरीसहित न्याय माग्न आएकी छन् । उनी भन्छिन्, श्रीमानले छोरा नपाएकी भन्दै सधैं कुटपिट गर्ने, खान नदिने र दुःख दिइरहने गरेकाले पारपाचुके गराइपाउ“, म मेरा छोरीहरूलाई दुःख गरेरै भए पनि हर्ुकाउन सक्छु ।"

उहा“का कुरा सुनेर मैले ती महिलाबारे बढी नै जान्न खोजे“ । उनी रहिछन्, बुटवल क्षेत्रकै तिलोत्तमा क्याम्पसका चौकीदारकी श्रीमती विष्णु सुनार । उनका क्रमशः ८ वर्ष ६ वर्षर ५ महिनाका तीन छोरी रहेछन् । तीनै जनालाई लिएर न्याय माग्न प्रहरीको ढोकामा पुगेकी रहिछन् । उहा“ले मलाई फोनमा उनको आवाज पनि सुनाइदिनुभयो । उनको साहसलाई मैले मनमनै सलाम गरे“ र उचित न्याय दिनुहोला है भने“ । उहा“ले भन्नुभयो, "हाललाई मिलापत्र गर्राई पठाइदि“दैछु, आइन्दा पनि दुःख दिएमा उनको मागबमोजिम हुनेछ ।" सबै हिंसापीडित महिलाको यत्तिकै साहस भइदिए कमसेकम पनि हिंसाजन्य घटना हतोत्साहित हुन्थे अथवा पीडितले न्याय पाउ“थे होलान् ।

जुना सुनारको परिवारले सामूहिक आत्महत्या गर्नुको कारण गरिबीमात्रै होला - यदि हो भने यो उनीहरूको क्षणिक आवेश हो । यस्तो कठोर निर्ण्र्ााा चारैजनाको सहमति कसरी हुनसक्छ - ज्यानको माया नलाग्ने मान्छे संसारमा को

होला - अन्तिम अवस्थामा पुगेको रोगीलाई पनि बा“च्ने रहर लागिरहन्छ र चारैतिर आशाका नजर दौडाउ“छ भने ती लाउ“लाउ“-खाउ“खाउ“ उमेरका किशोरीहरूले गरिबीकै कारण मर्नुहुन्छ त - कस्तो विडम्बना - फेरि त्यतिका वर्षम्म उनीहरू कसरी हर्ुर्के, बढे र पालिए, अनि आज आएर केले निराश बनायो - आखिर के हो जीवनको मूल्य - कमल नेपालीको साहसले चुलिएको उमंग या जुना सुनारको परिवारको कायरताले भासिएको नैराश्यता -

जवाफ सिधा छ- कमल नेपालीले आज जीवनको मूल्यलाई एउटा यस्तो उचाइमा पुर्‍याएका छन्, जहा“बाट सर्त्कर्मको ज्योति जग्मगाइरहनेछ ।

माओवादी लीला र एमालेको लालसा

prativanepal — Wed, 02 Jul 2008 18:09:06 +0000

माओवादी लीला र एमालेको लालसा

दयालबहादुर शाही

नेकपा -माओवादी) गरिब वर्गको राजनीति गर्छ, तर सदाचारको राजनीतिमा विश्वास गर्दैन । नेपाली कांग्रेस सदाचारको राजनीति गर्छ, तर गरिब वर्गको राजनीति गर्दैन । नेपालमा गरिब वर्ग र सदाचारको राजनीतिमा पारङगत खेलाडी एमाले नै हो । अन्य दर्ुइ दलले देखासिकी गर्न सक्लान्, तर सिद्धि प्राप्त गर्न समय लाग्नेछ । पु“जीपति वर्गको पार्टर्ीीेपाली कांग्रेस र र्सवहारा वर्गको पार्टर्ीीेकपा -माओवादी) भएकाले एमालेको टेक्ने धरातल के भन्ने प्रश्न पनि उठिरहेको छ । काम र कुराले चित्तबुझ्दो उत्तर दिनुको साटो हिजो कांग्रेसको अलोकप्रियता र पापकर्मको भारी हलुको पार्ने र आज माओवादीको उद्दण्डता र अपराध कर्मको अपजस लिन बोलपत्र हाल्न हतार गर्ने एमाले नेताहरूको धन्दुकारी कार्यशैलीलेे भने एमालेको साख गिर्दै आएको छ ।

२०५८ सालमा गिरिजाप्रसाद कोइराला अलोकप्रियताको चुलीमा थिए । शेरबहादुर देउवालाई प्रधानमन्त्री भएको देख्न नसकेर प्रधानमन्त्री फर्ेन खोज्दा संसद विघटन र कांग्रेस विभाजनजस्ता संकट निम्त्याएको, त्यसअघि गणेशमान सिंह र कृष्णप्रसाद भट्टर्राईजस्ता जनकांग्रेसहरूको तेजोबध गरेको, मनमोहन अधिकारीलाई सत्ताच्युत पारेको आरोप खेपिरहेका कोइरालाको छविमाथि कालो मोसो पोत्ने फरमान एमाले नेतृत्वले जारी गर्दै आएको थियो । भष्टाचारी, राष्ट्रघाती, तानाशाहजस्ता आरोप लगाएको व्यक्तिको नेतृत्वमा ०५५ मा सत्ता साझेदारी गर्न, ०५९ मा उधारो प्रधानमन्त्रीको लालचमा परी जनआन्दोलनको सर्वोच्च कमाण्डर स्वीकार गर्नु माधवकुमार नेपालको राजनीतिक जीवनको सबभन्दा ठूलो आत्मघाती कदम थियो । कि विगतका लाञ्छनाबारे आफूले जनसमक्ष माफी माग्नुपथ्र्यो, कि कोइरालालाई माफी माग्न लगाउनुपथ्र्यो, त्यो नभए कांग्रेस विभाजित भएकाले जनआन्दोलनको कमाण्डरको दाबी गर्न सक्नुपथ्र्यो । यो पहलकदमी नगरी कोइरालालाई नेता स्वीकार गर्दा राष्ट्रिय-अन्तर्रर्ााट्रयस्तरमा कोइरालाको छवि उज्यालियो भने वामनेताहरूको छवि नेपाली कांग्रेसका भ्रातृ संगठनका नेताको हाराहारीमा झर्‍यो ।

अहिले पनि वाइसीएल र वनमन्त्रीको जंगली चाला र पु“जी पलायनको खोलाको गम्भीरता बुझेर माओवादी बेगरको सरकार गठनका लागि पहलकदमी गर्न सक्नुपथ्र्यो । कांग्रेसलाई राष्ट्रपति, फोरमलाई सभामुख र उपप्रधानमन्त्री, एमालेको प्रधानमन्त्री एवं अन्य दललाई उपराष्ट्रपति, उपसभामुख, गृह र रक्षामन्त्री बनाएर माओवादीलाई सदाचारको राजनीति सिक्न अनुनय-विनय होइन, बाध्य पारिनुपथ्र्यो । धु्रवीकरणका लागि माओवादी इमानदारितासाथ आएको हो भने निगाहा र दाइजोको रूपमा एकजना राष्ट्रपति नामको शिखण्डी होइन, रक्षा र गृहजस्ता मन्त्रालयमाथि दाबी गरिनुपथ्र्यो । कांग्रेसले तेर्स्याएका सातबु“दे र्सतलाई नजरअन्दाज गरी पद सुरक्षित गर्न एमाले महासचिव खनालले गरेको हतारो आवश्यकताको सिद्धान्त नभई आत्मसुरक्षाको सिद्धान्त भएको प्रस्ट छ । यसले गर्दा आगामी दिनमा माओवादीले देखाउने अधिनायकवादी हरकत र उद्दण्ड क्रियाकलापको जवाफदेही एमालेले हुनुपर्ने भएको छ ।

विगतमा ठूला दलबीचको रस्साकसीमा राप्रपाका शर्ीष्ा नेताहरूले प्रधानमन्त्री पद पाउ“थे र आफ्नो दलको समाप्तिका लागि धन्दुकारीको भूमिका निभाउ“थे । अहिले राप्रपाको स्थानमा एमालेलाई पुर्‍याएकोमा लाज मान्नुको साटो माओवादीको अपराध कर्मलाई आ“खा चिम्लिएर निकटता बढाएको भनी धक्कु जमाउने एमाले संस्थापनपक्षको असावधानी विगतको विरासत थमाइबाहेक केही पनि होइन । ०४८ र ०५६ सालको आमनिर्वाचनअघि सयंुक्त सरकारमा जा“दा पार्टर्ीीोस्रो स्थानमा झर्‍यो भने ०६४ मा तेस्रो स्थानमा झरेको छ ।

यस्तै शैली कायम रहे आगामी निर्वाचनमा पार्टर्ीीौथो स्थानमा झर्ने निश्चितप्रायः छ । हिजो अलोकप्रियताको चुलीमा पुगेको कांग्रेसको भरिया हुन हतारो गर्ने टाउको फेरिए पनि एमालेको यही संस्थापनपक्ष थियो भने आज माओवादीलाई का“ध थापेर हि“ड्ने हतारो पनि यसैले गरेको छ । विगतको गल्तीका कारण विकल्प प्रदान गर्न पाउने एमालेको अधिकार छिनिएको छ । एमालेको पालो नआएर माओवादी र फोरमजस्ता उदीयमान शक्तिको उदय भएको छ । तर पनि यो महाविपत्ती निम्त्याउने एमाले संस्थापनपक्ष पार्टर्ीीवस्त पार्न र गुट मोटाउन मरिहत्ते गरिरहेछ ।

सविधानसभा चुनावमा फोरम र माओवादीले जु“गा र दाह्री बा“की राखेका छैनन्, तर नेतृत्व पंक्तिले तन्द्रामै भए पनि जु“गामा ताउ लगाएर कार्यकर्ताको होश गुम पार्न छाडेको छैन । चरण चुम्बनको बाटो रोजेर विकल्प प्रदान गर्ने आफ्नो अधिकार सदाका लागि गुमाउने वा आश, त्रास, भ्रम र जालबाट माथि उठी आगामी महाधिवेशनमा जु“गा र दाह्री उखेलिएको आफ्नो अकर्मण्य नेतृत्वमण्डलीका परेलाका रौंसमेत बा“की नराख्ने तयारी गर्ने - यी दर्ुइ विकल्पमध्ये एकको रोजाइस“गै नेकपा -एमाले) को युवा पुस्ताको विवेकको परीक्षण र एमालेको भविष्य निर्धारण एकैसाथ हुनेछ ।

विपक्षी फौजबाट आएको भगुवालाई गृहयुद्धकालमा माओवादी जनमुक्ति सेना र नेपाल सेनाले बढीमा जीवनदान, अभयदान र सम्मान दिएको देखियो, तर शर्ीष्ास्थान सुम्पिएको देखिएन । विचारको मोर्चामा त झन् यसप्रकारको सावधानी बढी आवश्यकता पर्छ । तर एमाले यसमा चुकेको छ । मल्लकालीन नेपालमा पाटनका ६ जना प्रधानले राजाका आ“खा फोर्थे, हप्तैपिच्छे राजा फर्ेर्थे र राजा नुहाउन गएको बेला ढुंगामुढा गरेर मार्थे भन्ने कुरा इतिहासमा पढ्न पाइन्छ । व्यवहार तुच्छ र अनुहार सुन्दर भएका एमालेका 'दर्ुइ' प्रधानको हरकत देख्दा मल्लकालका ६ जना प्रधानको प्रेतात्मासमेत चकित परेको हुनपर्छ ।

राज्यविरुद्ध घात गरेर गोर्खालीहरूलाई आक्रमण गर्न निम्ता दिने र आर्थिक सहयोग पुर्‍याउने पाटनका ६ प्रधानलाई पाटनमाथि विजय प्राप्त गरेपछि पृथ्वीनारायण शाहले सम्मान गर्नुको साटो आफ्ना काजीहरू त्यस्ता धन्दुकारी र गद्दार नबनुन् भनेर पाटनका जनताको इच्छाबमोजिम ढुंगामुढाको वषर्ा गराउनलगाई मराएका थिए । अभीष्ट सिद्ध भएपछि बाठो माओवादी नेतृत्वले पनि आफ्नो पार्टर्ीी एमालेमा जस्तै माकुरे भ्रूण पैदा नहोस् भनेर चलाखी गर्दै दर्ुइ प्रधानलाई सम्मान दिनुको साटो दण्डित गरेरै छाड्नेछ । तर अहिल्यै यस्तो अकल्पनीय अवस्था आइहाल्ला भन्नु हतारो हुनेछ । एमालेको युवा पुस्ता मरेको छैन, जिउ“दैछ । सुतेका अवश्य छन्, तर मदन भण्डारीका चेलाहरू घोर न्रि्राबाट चा“डै जाग्नेछन् र गुरु गुड चेला चिनी बनेरै छाड्नेछन् । जब उनीहरू जर्ुर्मुराउने चेष्टामात्र गर्नेछन्, त्यतिबेला सुतेको सिंहमाथि उप्रिmने मृगले मृत्युको उपहार पाएझैं एकातिर दर्ुइ प्रधानको जगजगी सदाका लागि समाप्त हुनेछ भने अर्कोतिर ०५४ सालदेखि पार्टर्ीीई चामलबाट कनिकामा बदलेको हिसाब-किताब एमाले संस्थापनपक्षले चुक्ता गर्नु पर्नेछ । अहिलेलाई यतिमात्र भनौं, धन्य माओवादी लीला † एमाले नेतृत्वको लोभ र लालसा †

प्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइरालाले दिनुभएको वक्तव्यको पूर्ण विवरण

prativanepal — Mon, 30 Jun 2008 20:05:35 +0000

अन्तरिम व्यवस्थापिका-संसदसमक्ष प्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइरालाले दिनुभएको वक्तव्यको पर्ूण्ा विवरण यसप्रकार छ
माननीय सभामुख महोदय,
छ दशक लामो सङ्र्घष्ा, अनेकौं सपुतहरूको बलिदान तथा सम्पर्ूण्ा नेपाली जनताको देशभक्तिको भावना एवम् उहाँहरूको ठूलो त्याग र तपस्याले आज हाम्रो देशमा सङ्घीय गणतन्त्रात्मक राज्य व्यवस्था र बहुदलीय लोकतान्त्रिक शासन प्रणालीको दरिलो जग खडा भएको छ । यही ऐतिहासिक उपलब्धिहरूलाई संस्थागतरूपले अघि बढाएर, त्यसैको मूल आधारमा नयाँ संविधान निर्माण गरी नेपाललाई नयाँ, शान्ति, समुन्नत र समावेशी नेपालमा रूपान्तरण गर्न इतिहासले हामी प्रत्येक नेपालीलाई थप जिम्मेवारी सुम्पेको छ । हाम्रो एकता, पारस्परिक सहयोग, सहमति र सद्भाव तथा आपसी विश्वासबाट नै हामीले यो जिम्मेवारीलाई पूरा गर्न सक्नेछौं । <a id="more-2812"></a>

हाम्रो बलिदानपर्ूण्ा जनआन्दोलनले देशमा लोकतन्त्रको बहाली गर्‍यो र सबै राजनीतिक पार्टर्ीीे सहमति र सहकार्यमा अन्तरिम संविधानको तर्जुमा गरेर अघि जाने मार्गप्रशस्त गर्‍यो । त्यसैका आधारमा संविधानसभाको निर्वाचन सुसम्पन्न भएर आज हामी सबैलाई यो गरिमामय सभामा सहभागी हुने अवसर प्राप्त भएको छ । अब सवै क्षेत्र, सवै जाति, सवै वर्ग र समुदायले हातेमालो गरेर आफ्नो देशको संविधान आफैले लेखी देशलाई नयाँ, गतिशील र लोकतान्त्रिक युुगमा प्रवेश गराउनुछ ।
सभामुख महोदय,
नेपालको अन्तरिम संविधानको चौथौ संशोधनले राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपति रहने व्यवस्था गरिसकेको छ । त्यसैमा राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपतिको कर्तव्य र अधिकारको व्यवस्था भइसकेको छ । आजै यो सभासमक्ष सरकारले अन्तरिम संविधानको पाँचौं संशोधन विधेयक पेस गरेको छ । यसले राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपतिसम्बन्धी निर्वाचनको व्यवस्था गर्ने छ र शीघ्र नै राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपतिको निर्वाचन हुनेछ ।
गत जेठ १५ गते बसेको संविधानसभाको पहिलो ऐतिहासिक बैठकमा नेपालको अन्तरिम संविधानबमोजिम गणतन्त्रको कार्यान्वयनसम्बन्धी प्रस्ताव पेस गर्ने क्रममा मैले संविधानसभाको निर्वाचनमा सबभन्दा ठूलो राजनीतिक दलका रूपमा देखिएको नेपाल कम्युनिस्ट पार्टर्ीीमाओवादी)लाई संवैधानिक प्रावधानअनुरूप सहमति कायम गरी नयाँ सरकार गठन गर्न आहृवान गरेको थिएँ । यो गरिमामय सभामा पुनः आफ्नो आहृवानलाई दोहोर्‍याउँदै संवैधानिक व्यवस्थाअनुसार प्रधानमन्त्री पदबाट म राजीनामा दिने घोषणा गर्दछु ।
विगतका अनेक सङ्कट, द्वन्द्व र अशान्तिलाई समाप्त पारेर हामी एउटा महत्वपर्ूण्ा मोडमा आइपुुगेका छौं । यद्यपि कतिपय विषय र समस्याहरूको अझै पनि उचित तवरले सम्बोधन हुन सकिरहेको छैन । आपसी एकता र पारस्परिक विश्वासलाई अझ दरिलो पार्दै हामीले सहकार्यको नवीन संस्कृतिको विकास गरी यी सबै समस्याको समाधान गरेर नेपाललाई नयाँ उचाइमा पुुर्‍याउन सक्नेछौं । यी सबै कार्यमा मेरो सदैव सहयोग रहिरहनेछ ।
आज अवसर र चुनौती दुवै एकसाथ हाम्रो अगाडि आएका छन् । चुनौतीलाई उचित तवरले केलाएर अवसरलाई देश र जनताका हितमा उपयोग गर्नसक्नर्ुपर्छ । सिन्दुर पुछिएका असङ्ख्य महिला दिदीबहिनीहरू, आफ्ना आमा-बाबु गुमाएका बालबालिकाहरू र घरसम्पत्ति गुमाएका विस्थापित परिवारहरू तथा अपाङ्ग जीवन धानिरहेका घाइतेहरूसमेतको मलीन र टीठलाग्दो अनुहारले देशबाट रोग, भोक, गरिबी र अशिक्षाको निराकरण गर्ने दिशामा दत्तचित्त भएर लाग्न हामीलाई अभ्रि्रेरित गरिरहेका छन् । आफ्नो देशमा काम नपाएर, विदेशी भूमिमा पुुगेर आफ्नो सिर्जनशीलतालाई समर्पित गरिरहेका लाखौं युवाको श्रम, सीप र जाँगरलाई हामीले देशको विकास र निर्माणको शक्तिस्रोतमा परिणत गराउन सक्यौं भने देशको राष्ट्रिय अखण्डता, राष्ट्रिय स्वाभिमान र र्सार्वभौमसत्ताको सुदृढीकरणमा सबभन्दा ठूलो योगदान हुनेछ ।
हिंसा र द्वन्द्वका घाउहरूलाई मेर्टाई, शान्तिपर्ूण्ा वातावरण, उदार राजनीतिक मूल्य र मान्यता, विधिको शासन, मानवअधिकारको रक्षा, प्रेस स्वतन्त्रता तथा बहुदलीय लोकतान्त्रिक प्रतिस्पर्धालाई आत्मसात् गरेर नै लोकतान्त्रिक पद्दतिलाई र्सवग्राहृयरूपमा अघि बढाउन सकिनेछ ।
सभामुख महोदय,
अब निर्माण हुने हाम्रो देशको संविधान हाम्रा अमर सहिदहरूको सपना र चाहना एवम् सम्पर्ूण्ा नेपाली जनताको भावना र आकांक्षाको धरोहरका रूपमा स्थापित हुनेछ । हामीले हाम्रा सबै क्षमता र योग्यतालाई अब नयाँ संविधानको निर्माणमा लगाउनर्ुपर्छ । छिटै नयाँ संविधानको निर्माण गरेर अन्योल र अनिश्चयको अन्त्य गरी मुलुकलाई नयाँ र अग्रगामी गति प्रदान गर्न म सबैसँग अपिल गर्दछु ।

खबरदार !!!

prativanepal — Sun, 29 Jun 2008 21:13:08 +0000

खबरदार !!!

सुनको गद्दी जल्नसक्छ प्रतिगमन जलेपछि

जनताको छातिभित्र आन्दोलन जलेपछि ।

भत्कनेछ खंडहर झै सामंती संरचना
दरबरिया नीरंकुशे बंधन जलेपछि ।

फ़र्किनेछन आगोका लपकाहरु आफैतिर
सचेत नागरिकमाथीको दमन जलेपछि।

बिर्सियौ की इतिहास कोरिन सक्छ भन्ने
क्रांतिमा जनताको जिउधन जलेपछि ।

मजदूरी गर्न छाडी कैयौ ‘सेतु’हरु आउछन
शासकले आगो बाल्दा मन जलेपछि ।

       र यसबेला म यो ग़ज़ल लेखि रहेको छैन , म ती लोकतान्त्रिक, आन्दोलन का दिन हरु सम्झी रहेको छु जतिखेर म नेपालमै थिए र यी शब्दहरु त्यो सांझ कोरिएको थियो,जतिखेर आन्दोलनमा सहभागी “सेतु बिस्वकर्मा” को राज्य द्वारा हत्या गरिएको थियो
    र आज नेपाल संघीय लोकतान्त्रिक गणतंत्र घोषित भैसकेको छ,ती ज्ञात अज्ञात शहीद हरुलाई यो भन्दा सुंदर श्रद्दा सुमन के हुन सक्छ?
      नया नेपालले गणतांत्रिक अभ्यासको क्रममा प्रारम्भमा केही अप्ठ्याराहरु झेल्नु पर्ने त स्वभाबिक छ तर हाम्रो राजनीति फेरी संघार मै अल्झिएको छ परिवर्तन को नाउमा शुरूमै पदका लागि देखिएको यो खिचातानी र बिषमताले नेपाली जनता मा के संदेश दिईरहेको छ त ?
       राजसंस्था ढालेर गणतंत्र को घोषणा गर्नुलाई नै अन्तिम लक्ष्य ठानेर आफु आफैमा बझियौ भने,
राजनीतिकर्मिहरू ! तिमिहरू फेरी चुक्न सक्छौ,

खबरदार !!!

कृष्ण थापा

कोइरालाद्वारा राजीनामाको घोषणा

prativanepal — Sun, 29 Jun 2008 21:11:26 +0000

कोइरालाद्वारा राजीनामाको घोषणा

संविधान सभाको बैठकमा प्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइरालाले राजीनामाको घोषणा गरेका छन्। आजको बैठकमा सरकारले संविधान संशोधनको प्रस्ताव राखेको छ। बैठक अहिले मधेसका दलहरुले अवरुद्ध गरेका कारण ४५ मिनेटका लागि स्थगित भएको छ। उनीहरुले सरकारले राखेको संविधान प्रस्ताव मधेसका दलहरुलाई अमान्य भएको बताएका रहेछन्। सरकारले हिजो सात दलबीच भएको सहमति अनुसार संविधान संशोधनको प्रस्ताव राखेको हो। प्रधानमन्त्रीद्वारा राजीनामाको घोषणा भए पनि पहिले संविधान सभाबाट संविधान संशोधन प्रस्ताव पास हुनुपर्‍यो र संविधान सभाबाट सामान्य बहुमतले राष्ट्रपति निर्वाचित भएपछि बल्ल कोइरालाको राजीनामा राष्ट्रपतिबाट स्वीकृत हुने संवैधानिक प्रावधान छ।
अपडेटः अवरोधका कारण बैठक असार १४ गते शनिबारसम्मका लागि स्थगित गरिएको छ।
आफूलाई माइनस गरी अघि बढे पनि सहमति र सहकार्यलाई नभुल्न आग्रह गर्ने प्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइरालाको लिखित वक्तव्य सकिएपछि मधेसी सभासद्हरूका तर्फबाट बोल्दै मधेसी जनअधिकार फोरमका विजयकुमार गच्छेदारले सरकार र संयुक्त मधेसीमोर्चाबीच भएको संयुक्त स्वायत्त प्रदेश लगायतका आठ बुँदे सहमतिका विषय अन्तरिम संविधानको पाँचौं संशोधनमा पनि समावेश नगरिएको आरोप लगाए।
उनले सम्झौताबमोजिम सरकारले गर्नुपर्ने काममा ध्यान नदिएको र मधेसी समुदायलाई विश्वासमा नलिएकाले प्रस्तुत हुन लागेको संविधान संशोधन प्रस्तावलाई अस्वीकार गर्दै पुनः संशोधन प्रस्ताव ल्याउन माग गरे।
त्यसपछि मधेसी सभासद्हरूले रोस्टम अघि गई अन्तरिम संविधान संशोधन प्रस्ताव फिर्ता गर र मधेसविरोधी गठबन्धन मुर्दावाद भन्दै चर्को नाराबाजी गरे।
बैठकको अध्यक्षता गरिरहेका ज्येष्ठ सदस्य कुलबहादुर गुरुङले बस्न पटक पटक आग्रह गर्दा पनि अवरोध नरोकिएपछि सुरुमा ४५ मिनेटसम्मका लागि र त्यसपछि शनिबारसम्मका लागि बैठक स्थगित गरिएको हो।

ईराकमा नेपाली कामदारको अबस्था:-

prativanepal — Thu, 26 Jun 2008 15:36:08 +0000

     बिभिन्न म्यानपावर कंम्पनि ,स्वदेशि तथा बिदेशि दलाल अनि आफन्त मार्फत केहि बैधानिक र केहि अबैधानिक बाटो हुदैँ आ-आफ्नै तरिकाले राम्रो रोजगारीको आशा र धेरै पैसा कमाउने अनि आफ्नो परिवारको रेख-देख गर्ने प्रबल ईच्छहरु बोकेर आज ईराकमा दिन-प्रतिदिन नेपालीको संख्या बढ्नेक्रम जारि छ।यसै सिल-सिलामा कोहि ईराक आएर त कोहि आउने क्रममै दुबई,कुवेत,जोर्डन,अफ्गानिस्थान,बहराइनमा अलपत्र परेको,कसैलाई काम उपलब्ध नगराएको,कसैलाई ३-४ महिना सम्म दलालीले झुटो आश्वाशन र धम्कि दिएर थुनेर राखेको कुराहरु केहि समाचार हरुमादेख् न र सुन्न पाएपनि यसलाई नेपाल सरकार तथा संबन्धित संस्थाहरुले कुनै वास्ता नगर्नाले कम पारिश्रमिकमा धेरै घन्टा काम गर्नु त छँदैछ कोहि भने कोठामा थुनिएर दिन-दिनै परिवार र आफन्तलाई सम्झदै आफैलाई हतारमा नबुझिकन दलालीको फेला परेकोमा धिकर्ने गरेको यहाँ कार्यरत धेरै साथिहरुको अनुभब र बास्तबिकता हो।
       म २००५ मा ईराक आ उदा नेपालीहरु मुस्किलले देखिन्थ्यो तर आज एकै क्याम्पमा ५-६ हजार सम्म नेपाली रहेको देखिन्छ।ठुला-साना गरि करिब ६०-६५ ओटा अमेरिकन र मल्टिफोर्स क्याम्प रहेको ईराकमा हरेक क्याम्पमा बिभिन्न कम्पनि अन्तर्गत फरक-फरक कम्पनिमा फरक-फरक सुबिधा र पारिश्रमिकमा नेपालीहरु कार्यरत रहेको देख्न सकिन्छ।आज मैले यो लेखमार्फत केहि साथिहरूको सहयोग,अनुरोध र मैले देख्दै आएको र बास्तबमै नेपालीको भोगाईलाई बास्तबिक र स्थलगत अध्यानको आधारमा तपाईहरुको आगाडि ल्याउदै छु।साथै रोजगारिको सुरक्षाको कारणले मैले ऊहाँहरूको नाम उल्लेख गरेको छैन।मैंले कामको हिसाबले बर्गिकरण गरेर निम्न अनुसार प्रस्तुत गरेको छु।
१-फूड सर्भिङ र फास्ट-फुड रेस्टुरेण्ट:-ग्रिनबिन्ज क्याफे मा करिब २००भन्दा बढि नेपाली रहेको र पारिश्रमिक पनि राम्रो रहेको पाइएको छ भने बर्गर्किङ,पिज्जा हट,सिनबोन,ताकुबेल मा ईराक भरि १ हजार भन्दा बढि नेपाली रहेका छन।अनि पप्पैज,सबवे मा पनि निकै नेपालीहरु कार्यरत छन र यिनिहरु दुबै तलब र सुबिधाको हिसबले मध्यम खालका हुन भने सबै भन्दा बढि नेपाली रहेको तामिमि,जिसिसि र एसएससि कम्पनि अन्तर्गत ईराकभरिको क्याम्पभित्र का आर्मि तथा सिभिलियनलाई डिफ्याक्टमार्फत २४सै घन्टा खाना खुवाउने काममा ब्यस्त रहने नेपालीहरू को संख्या १०-१२ हजार रहेको र १४ घन्टाको काम तथा कम तलब र सुबिधा भएकोले कति नेपालीले त बिदेश आउदा धितो राखेको जग्गा लाई आफ्नो बनाउन घटिमा ३-४ बर्ष बस्नु पर्ने देखिन्छ।अनकुन्डामा १ जना काभ्रे घर बताउने दाईले त उँबिदा-उँबिदा खुट्टा सुन्निएर बिमार परेको सुनाए।सुरक्षाको र कामको हिसाबले अलि सजिलो र सुरक्षित भए पनि तलब र सुबिधामा त्यति राम्रो छैन।यस अन्तर्गत कामगर्ने ले मासिक ३५० डलरे देखि २००० डलरसम्म कमाएको देखिन्छ।
२]सेक्यूरिटि गार्ड र कन्भे रक्षकहरु:-
    कामको हिसाबले निकै खतरानक भए पनि धेरै पारिश्रमिक अनि सुबिधा भएको यस सेक्टरमा पनि धेरै नेपाली भेटिन्छन।भूपू ब्रिटिस,इन्डिएन,नेपाली पुलिस आर्मि मात्र होइन सेक्यूरिटिमा अनुभबभएका दक्ष नेपालीहरू यसमा लागेका छन।कोहि कन्भे(रोडमा गुड्ने साधनको सुरक्षा) लिएर पुरै ईराक हिड्नुपर्छ भने कोहि एयरपोर्ट त कोहि टावर गार्डमा ब्यस्त नेपालीहरू लाई अमेरिकन,ब्रिटिस तथा बिभिन्न कम्पनिले आफ्नै खालको सुरक्षा र सुबिधा दिएका छन। एकजना सुनसरि घर बताउने र ईराकमा लामो समय सेक्यूरिटिमा कमान्डर को रूपमा कार्यरत दाईले आफ्नोनाम उल्लेखनगर्ने शर्तमा भने अनुसार घटिमा १३०० देखि ७००० डलर सम्म मासिक तलब लिएका छन रे! खासै भरपर्दो डाटा नभए पनि करिब ४-५ हजार नेपाली यसफिल्डमा रहेको अनुमान उनले बताए।
३] कस्टमर सर्भिस(सपिङ सेन्टर(BX/PX),पानी-लन्ड्रि सर्भिस,अरू लोजेस्टिक सामन हरु कुवेत,जोर्डन,जर्मनि,साउदि बाट सप्लाइगर्ने ):-
आर्मि हरूको सबै सामान खरिद-बिक्रि गर्ने सपिङ सेन्टर(BX/PX) अनि लण्ड्रि तथा खानेपानी को सेवा गर्ने अनि अरू लोजेस्टिक सामन हरु कुवेत,जोर्डन,जर्मनि,साउदिबाट सप्लाइगर्ने   काममा पनि नेपाली हरू धेरै रहेका छन।यस अन्तर्गत पिडब्लुसी,एफेस,अल्मुरल,पिपिआई,डिएचएल तथा कुवेत-साउदि तथा जोर्डन र जर्मनिबाट सामान सप्लाईगर्ने सप्लायर्स र अरु धेरै कम्पनि रहेका छन।तलब र सुबिधा राम्रो रहेको यसकम्पनिहरूमा धेरै नेपाली रहेका छन।सिन्धुपाल्चोक घर भएका मेरो एकजना साथिले बताए अनुसार पिडब्लुसि मा धेरै राम्रो सुबिधा छ तर सामान हरु ओसार-पसारगर्दा बाटोमा आइपर्ने समस्याले अलि चिन्तित गराएको छ तर"पैसा भनेको भिरमा हुन्छ" भन्ने बुढाँ-पाकाँको ऊखानलाई सम्झनु परेको छ,उनले म संङको भेटमा भनेका थिए।यस फिल्डमा पनि करिब ५००० भन्दा बढि नेपाली रहेको उहाको अनुमन थियो।बार्बर सप-बिउटिपार्लरमा कामगर्ने ले त धेरै कमाउने गरेका छन।काम अलि झन्झटिलो भएपनि कपाल काट्दा आउने टिप्सनै हाम्रो प्रमुख आम्दनि हो एक जना सर्लाहिका साथिले भन्नु भयो।४]क्याम्प सर्भिस,वेयर हाउस,क्याम्प भित्रका बसचालक,ट्वाइलेट क्लिन,अफिस ब्वाई,कन्स्ट्रक्सन,जिमहलमा कामगर्ने हरु:-
      क्याम्प सर्भिस,वेयर हाउस,क्याम्प भित्रका बसचालक,ट्वाइलेट क्लिन,अफिस ब्वाई,कन्स्ट्रक्सन,जिमहलमा कामगर्ने हरु तथा स्विमिङपुल र अरु मेन्टिनेन्टस मा कामगर्ने र जनरल लेबरका रुपमा यहाँ सबै भन्दा बढि नेपालीहरु भेटिएका छन।कुलाक,फस्टकुवेति,पिपिआइ, पिरिल,बिभिन्न टुर्किस तथा कोरियन कम्पनिमा धेरै नेपालीहरु रहेका छन।खास कुनै सिप बिनाको कामदेखि लिएर कम्यूटर सफ्टवेर इन्जिनिएर,सिभिल इन्जिनिएर मात्र होइनन् बिभिन्न शिपभएका ब्यक्तिहरू यो काममा ब्यस्त रहेका छन।सायद ईराकमा सबै भन्दा धेरै नेपाली यसै फिल्डमा रहेका छन।किनकि बिशेस गरेर ईराकमा अदक्ष,अर्ददक्ष र कम शिक्षित नेपालीहरु धेरैं भएकाले पनि यस फिल्डमा निकै नेपालीहरु रहेका छन।
    खासै नेपाल सरकारले ईराक आउन कुनै बैधानिक स्विक्रिति नदिएपनि कुवेत,दुबई, अफ्गानिस्थान,जोर्डन,बहराईन तथा अन्य माध्याम बाट दिनप्रतिदिन नेपालीकामदारहरु भित्रि रहेका छन।खासै आधिकारिक डाटाहरु नभएता पनि नेपाली महिला र पुरूषगरेर ४० हजारभन्दा बढिँ नेपालि रहेका छन।तर समग्रमा नेपाली हरूले खासै राम्रो पारिश्रमिक पाउनसकेका छैनन भने बेला-बेलामा घटनाहरू परेपनि मिडियामा आउन सकेका छैनन् भने घटना घटेपनि कम्पनिहरुले बाहिर ल्याउने गरेका छैनन्।

   अन्तमा यो लेख लेख् नलाई सहयोग गर्ने सबै साथिहरुमा आभार ब्यक्त गर्दै यो लेख छाँपीदिएकोमा पब्लिशरलाई धन्यबाद।तथा यसलेख सम्बन्धि कुनै सल्लाह,सुझाब र प्रतिक्रियाको लागी सबै पाठकबर्गमा अनुरोध गर्दै मलाई harineupane_3@yahoo.com मा इमेल पठाउन अनुरोध गर्दछु।साथै कुनै पनि नेपालीले ईराक र कुवेतमा कुनै पनि प्रकारको समस्या खेपिरहनुभएको भएमा मिडिया सम्म पुर्याउन को लागि म सधा तत्पर छु।जो-जहाँ र जसरि रहनु भएको भए पनि खुसिसंङ र सुरक्षित रहनुहोला।उही परदेश बाट
हरि कृष्ण न्यौपाने (घायल)
harineupane_3@yahoo.com
कालिका गा.बि.स. वार्ड न १ पुरानाकोट,सिन्धुपाल्चोक
हाल अनकुण्डा बलाद ईराक